Het Vroege Vogelbos

Een bijzonder bos met een bijzondere ontstaansgeschiedenis

Aan de noordzijde van Almere-Haven, tussen Almere-Stad en Almere-Haven, ligt het Vroege Vogelbos. Dit bijzondere bos maakt deel uit van het zogeheten Beginbos en is het oudste bos van Almere. De aanleg begon kort na het droogvallen van Zuidelijk Flevoland, in de periode 1972–1974, toen het landschap nog kaal, open en winderig was.

De eerste aanplant bestond voornamelijk uit snelgroeiende pioniersoorten zoals wilgen en populieren. Deze bomen groeiden snel en konden goed omgaan met de natte bodem en het ruige klimaat en boden beschutting voor de verdere ontwikkeling van het bos. In de loop der jaren kregen ook andere boomsoorten een kans, waaronder eik, beuk en linde, evenals struiken als meidoorn en hazelaar. Dankzij deze geleidelijke opbouw ontwikkelde het gebied zich tot een gevarieerd en levendig bos, waar veel kruiden zich spontaan vestigden en talloze vogelsoorten een geschikte leefomgeving vonden.

Wat het Vroege Vogelbos onderscheidt van andere Almeerse bossen, is de manier waarop het daarna is aangepast en beheerd. Het beheer was minder strak en doelgericht, waardoor een gevarieerde bosstructuur kon ontstaan die elders in de gemeentelijke bossen nauwelijks voorkomt. Tegelijkertijd had het oorspronkelijke ontwerp ook beperkingen: het bos was verdeeld in rechte, smalle vakken, er vond weinig onderhoud plaats en wandelpaden ontbraken vrijwel volledig.

In de jaren tachtig groeide de wens om het bos meer educatieve waarde te geven. In 1986 werd bij het natuur-educatiecentrum het Eksternest – dat daarvoor als werkschuur voor de Rijksdienst van de IJsselmeerpolders fungeerde – gezocht naar manieren om de natuurbeleving aantrekkelijker en toegankelijker te maken. Eind jaren tachtig werd daarom een deel van het Beginbos opnieuw ingericht met het oog op natuureducatie. Het is ook in 1986 dat IVN afdeling Almere werd opgericht in het natuurcentrum van destijds en zo werd het Vroege Vogelbos ook de thuishaven van IVN Almere.

Deze herinrichting kreeg een bijzondere impuls in 1988, toen het VARA-radioprogramma Vroege Vogels zijn tienjarig bestaan vierde. Op initiatief van de landelijke Bomenstichting werd besloten het heringerichte bos (symbolische) te schenken aan de redactie van het programma, als blijk van waardering voor hun bijdrage aan natuur- en milieueducatie in Nederland. Tijdens de jubileumviering op 16 oktober 1988 op kasteel Groeneveld in Baarn startte de Bomenstichting een inzamelingsactie. Bezoekers konden door de aankoop van een certificaat symbolisch een boom bijdragen aan het bos. Het officiële startsein werd gegeven door minister Ed Nijpels van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM), die het eerste certificaat in ontvangst nam. Het streefbedrag van 25.000 gulden werd ruimschoots overtroffen: in totaal werd 33.000 gulden ingezameld.

Dankzij deze actie kon het bos in 1989 daadwerkelijk worden heringericht en kreeg het officieel de naam Vroege Vogelbos. Bij de herinrichting werden brede stroken vrijgemaakt voor wandelpaden, zodat bezoekers het bos beter konden beleven. Langs deze paden werd zogenoemde zoomvegetatie aangeplant: een gevarieerde begroeiing die zorgt voor een natuurlijke overgang tussen pad en bos. Daarnaast werd een deel van de populieren vervangen door bloem- en fruitdragende bomen en struiken, waardoor het bos aantrekkelijker werd voor vogels, insecten en andere dieren.

Toenmalig minister Ed Nijpels verzorgde op 21 december 1991 tevens de officiele openingshandeling door een moerascipres te planten. Deze boom staat net achter de IVN Bostuin en heeft een bordje met de plantdatum erop.

Minister Ed Nijpels – met Greenpeache sjaal – verricht de officiele openingshandeling door een Moerascipres te planten.

Hoewel het Vroege Vogelbos eigendom is van de gemeente Almere, ligt het beheer al sinds het midden van de jaren tachtig niet bij de gemeente zelf. Vanaf die periode wordt het bos beheerd door het gemeentelijke natuur-educatiecentrum, destijds genaamd het Eksternest. In 2009 is deze organisatie verzelfstandigd en verdergegaan onder de naam Stad & Natuur Almere. Tot op de dag van vandaag berust het beheer van het Vroege Vogelbos nog steeds bij Stad & Natuur, waarmee de educatieve en natuurgerichte visie op het bos blijvend is gewaarborgd.

Zo groeide het Vroege Vogelbos uit tot een toegankelijk, leerzaam en ecologisch waardevol gebied. Het vormt niet alleen een levend monument van de ontstaansgeschiedenis van Almere, maar ook een plek waar natuur, educatie en recreatie op een bijzondere manier samenkomen.

Zelf op pad in het Vroege Vogelbos? download de Markante Bomen route, een wandeling langs 40 markante bomen in het Vroege Vogelbos.