Speenkruid grijpt zijn kans

Ik word altijd blij als ik bloeiend speenkruid zie. Het betekent dat het voorjaar is begonnen. Afgelopen weken maakten zijn goudgele bloemen de bermen, slootkanten en bospaden weer een stuk vrolijker. Speenkruid wordt gerekend tot de schaduwflora. Maar voor mij is het geen plant van de schaduw, maar juist van de voorjaarszon.

Bloeiend speenkruid (foto: Saxifraga – Jan Nijendijk).

Niet alleen ik word vrolijk deze plant, ook insecten zijn er blij mee. Speenkruid is als vroege bloeier een waardevolle voedselbron voor vroege bestuivers, zoals dagpauwoog, kleine vos en zandbij. Ook voor de mens heeft het voedingswaarde: in het vroege voorjaar bevat het blad volop vitamine C. Niet voor niets dat het in Duitsland “scharbockskraut” heet – “scheurbuikkruid” dus.

Vijgwortel, haneklootjes, katteklootjes; het zijn enkele volksnamen voor speenkruid. Namen die verwijzen naar de vorm van de ondergrondse knolletjes. Blijkbaar kun je er een speen, een hanenkloot, een kattenkloot of een vijg in zien. In ieder geval zitten de knolletjes boordevol voeding – en dankzij die energiebommetjes kan de plant vroeg in het jaar meteen tot bloei komen.

De ‘speentjes’ van het speenkruid (foto: Saxifraga – Rutger Barendse).

Dit laatste moet ook wel, want later komen de struiken en bomen in blad. Dan bereikt de zon het kleine plantje niet langer en gaat het weer in rust. De hogere lagen zetten de vroege bloeier in de schaduw. Vandaar dat biologen het tot de schaduwflora rekenen. Speenkruid moet dus vroeg in het voorjaar zijn kans grijpen.

Het kruid is familie van onder meer de boterbloem. De ranonkelfamilie dus. Het is waarschijnlijk een oude soort uit deze familie. Doorgaans hebben de leden van de ranonkelfamilie vijf kelk- en kroonbladen – terwijl speenkruid er acht tot twaalf heeft. Toen speenkruid als soort ontstond was de familie er dus nog niet helemaal uit, zou je kunnen zeggen.

Voorjaarsflora

De bosanemoon is een ander bekende soort uit de ranonkelfamilie. Net als speenkruid kan het in het vroege voorjaar – als de bomen en struiken nog kaal zijn en het zonlicht de bodem nog bereikt – hele delen van het bos bedekken. Ze behoren beide tot de voorjaarsflora. Komende weken verzorgen de gidsen van onze afdeling op meerdere plekken wandelingen die in het teken van de voorjaarsflora staan. Zie hiervoor onze website. Wandel je ook mee?

Peter

In deze rubriek deelt Peter Polter maandelijks een natuurmoment met onze lezers. In januari 2025 is hij begonnen aan de IVN Natuurgidsenopleiding.