De winterse dans van de dansmug
De regen heeft de sneeuw weggespoeld, de wereld heeft zijn kleur teruggekregen en de temperatuur gaat richting de dubbele cijfers. Het is een windstille dag en boven het weer zichtbare gras voeren tientallen kleine muggen een dans uit.
Het zijn dansmuggen. Onophoudelijke zigzaggen de kleine muggen op en neer en heen en weer in de lucht. Alle kanten gaat het op, maar de wolk blijft op dezelfde plek hangen, boven het gras. Het doet me even denken aan een voorjaarsdans, maar dansmuggen horen toch echt bij de winter. Wintermuggen is dan ook een andere naam voor ze. Vooral in de eerste maanden van het nieuwe jaar voeren ze hun dans uit.
Wereldwijd
Een dans die wereldwijd wordt opgevoerd. Zelfs op de Zuidpool komen deze, nog geen centimeter lange, insecten voor. Dansmug is overigens niet de naam van een enkele insectensoort, maar van een hele familie van insecten. Chironomidae is de chique Latijnse naam ervan. Het is een grote familie: het totaal aantal soorten wereldwijd wordt tegen de 10.000 geschat! Hiervan komen enkele honderden in ons land voor. Op soort brengen is ook eigenlijk niet te doen. Hiervoor moet je specialist zijn én een microscoop hebben. Daarom noemen we alle soorten van de familie maar gewoon dansmug.
Behalve aan hun dans, zijn ze als familie goed te herkennen aan hun uiterlijk. Het zijn slanke muggen, met witte vleugels, die in rust als een soort afdakje op het achterlijf liggen. De mannetjes hebben mooie veerachtige antennen. Vedermug is daarom ook een andere naam voor ze.
Dansmug. Foto: Saxifraga – Ab H. Baas.
Als larve leven ze in het water. Dit kunnen sloten, plassen of vijvers zijn. De larven zijn opvallend, vanwege hun dieprode kleur. Rode muggenlarve of bloedworm worden ze daarom ook wel genoemd. Dit komt doordat ze hemoglobine bevatten: het eiwit dat ook ons bloed rood kleurt. Dankzij de hemoglobine, dat zuurstof bindt, kunnen ze overleven in zuurstofarme omstandigheden. Dat is ook wel weer handig, want als opvallend gekleurde larve kun je je dan voor hongerige vijanden verstoppen in de modder. Daar leven ze onder meer van dode plantenresten. En zijn zo een belangrijke schakel in de voedingsketen onder de waterspiegel.
Gedaanteverwisseling
Als de larve is volgroeid verpopt hij zich, om als volwassen dansmug verder te leven. Een volkomen gedaanteverwisseling noemen de biologen dat. Het tussenstadium – de cocon – is ook hun winterstadium: zo overleven ze kou. En gaat de temperatuur weer richting de dubbele cijfers, dan vliegen ze uit. Als mug leven ze trouwens maar enkele dagen. Daarom kun je ook maar beter gelijk in de tuin gaan dansen zodra de dooi is ingetreden.
Peter
In deze rubriek deelt Peter Polter maandelijks een natuurmoment met onze lezers. In januari 2025 is hij begonnen aan de IVN Natuurgidsen Opleiding.
