Valkenswaard-Waalre
Bloemen & Planten
maandag03feb2020

Winter-naam

In deze tot nu toe uiterst zachte Winter reageert het natuurlijk milieu heel anders op weersinvloeden dan in de vroegere jaren. Toen was de winterperiode een tijdperk waarin als gevolg van koude met vorst en sneeuw de natuur in een schijnbare rustperiode verkeerde. Daar waren alle planten en dieren op voorbereid en aangepast. Begrijpelijk dan ook dat er zelfs planten waren die speciaal uitgerust waren met eigenschappen die hen extra hielpen om barre wintertijden te doorstaan. Geen wonder want herhaalde en langdurige ijstijden en ook het klimaat in ook nu nog polaire streken hebben daarvoor altijd de noodzaak en de mogelijkheid tot gevolg gehad. Wie niet tegen langdurige koude bestand was legde het loodje. Reden genoeg om daartegen gewapend te zijn. Zodoende is er de winterrust voor plant en dier.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat rondom ons het natuurlijk milieu in de war is geraakt door de tegenwoordige niet winterse klimaat omstandigheden. Allerlei verschijnselen geven aan dat er een vervroegd voorjaar in de maak is.
Dan lijkt het logisch om eens na te gaan in hoeverre er ook nu nog zichtbare restanten te vinden zijn van de vroegere koude invloed op de flora om ons heen. Daarbij blijkt al snel dat er toch maar heel weinig planten zijn die aan koude leefomstandigheden zo opvallend aangepast waren dat ze ook nu nog zelfs het woord “winter” in hun naam verdienen en dragen.
Slechts 9 plantensoorten zijn er te vinden die een naam te dragen kregen die naar de winter verwees:

wintereikWintereik Quercus petraea (= sessilifolia)
Winterlinde Tilia cordata
Winterjasmijn Jasminum nudiflorum
Winterakoniet Eranthis hyemalis
Winterpostelein Claytonia perfoliata
Wintergroen Pyrola rotundifolia
Winterheliotroop Petasites fragrans
Winterbloeier Calycanthus praecox
Winterviolen Viola tricolor

De Wintereik wacht gewoon enkele weken langer dan de Zomereik met het ontwikkelen van blad en bloei en houdt daarna het blad nog lang vast in het najaar. Een schrale zure leemachtige of rotsbodem (petraea) is al voldoende en het blad is kort zittend van steel (sessilifolia).
Zo heeft de Winterlinde kleine hartvormige (cordata) bladeren en verscheen de boomsoort na de laatste ijstijd veel eerder in onze streken dan de Zuidelijke grootbladige (platyphyllos) Zomerlinde. Nog altijd is die wintervorm in W. Siberië te vinden.
De Winterjasmijn heeft enkel in de zomer smal blad terwijl de takken kaal en glad de koude periode doorkomen. De extra vroege bloei midden in de wintertijd vertoont slechts kelkloze (naakte) gele bloemen (nudiflorum).

winterakonietWinterakoniet trekt met felgele bloemkronen en diepgelegen nectariën de aandacht van nog heel schaarse bijen. Al heel vroeg in het jaar ruim voor de lente (hyemalis) kan het knolgewasje dat doen. De geliefde bloem (eranthis) op een groene bladkrans gezeten belooft het voorjaar.
Winterpostelein met Witte of Roze bloei is een resp. uit Amerika en O. Siberië geïmporteerde koudebestendige groente en onkruid dat al heel vroeg plat op de bodem begint uit te groeien in tuin en langs de weg. De stengels lijken door het blad (perfoliata) te steken.
Rondbladig Wintergroen uit het duingebied, Winterheliotroop en Winterbloeier komen hier slechts zeldzaam voor. Winterviolen daarentegen worden als driekleurig (tricolor) kweekgoed ruim in het najaar geplant omdat ze zo goed de winter al bloeiend doorkomen. Tot vreugde vooral van de stadse voetgangers. Als onkruid wordt het in tuinen en kwekerijen bestreden.

Jan van Twisk,
Waalre, 2-2-2020

Voor een nadere beschrijving van de meeste hier genoemde en vele andere inheemse planten kan de IVN-website afd. Valkenswaard-Waalre geraadpleegd worden onder de titel “Wilde Planten”: www.ivn-valkenswaard-waalre.nl/planten/wplanten_overzichtnederlands.html . Veelal met passend fotomateriaal.

Meer foto's
Meer natuurweetjes