Het liefdesmysterie van de rode wegslak

Wat begon als een paringsdans met buitenaardse, witblauwe ballonnen, eindigde in de vondst van een glanzende halve maan. Een intiem kijkje in de verborgen voortplanting van de rode wegslak.

Je kent ze wel: de reusachtige naaktslakken die na een zomerse regenbui massaal over het fietspad of door je tuin glibberen. Meestal stappen we er met een boogje omheen. Maar als je heel goed oplet, kun je zomaar getuige zijn van een biologisch mysterie dat zich normaal gesproken diep in het slakkenlichaam afspeelt. Dat geluk had ik onlangs, en het leverde een foto op van iets wat je niet iedere dag te zien krijgt.

Tijdens het wandelen door boswachterij Ruinen riep Nina Oostwoud me omdat ze twee grote rode wegslakken zag paren. Tijdens het fotograferen zag ik dat er tussen de twee slakken een grote, opgezette massa van witblauw, doorschijnend slijm hing. Althans, zo leek het. In werkelijkheid keek ik naar de volledig naar buiten gestulpte geslachtsorganen – de penissen – van de slakken. Omdat slakken geen botten hebben, werken deze organen op pure vloeistofdruk. Ze stulpen binnenstebuiten naar buiten en lichten door hun dunne, doorschijnende huid als met water gevulde, blauwwitte ballonnen op in het daglicht.

Toen ik de paring met de fotocamera vastlegde, zag ik echter ook een piepklein, doorzichtig buisje. Het was gebogen, als een perfecte, glanzende halve maan. En toen ik nog beter keek, zag ik aan de bolle buitenkant van die bocht een messcherpe rij met tandachtige structuren zitten. Het leek wel een piepkleine glazen harpoen!

Nu had ik eerder van bioloog Robin Kraaij gehoord dat sommige huisjesslakken tijdens de paring een zogenaamd liefdespijltje in hun partner schieten. Dat pijltje speelt een rol bij de overdracht en verwerking van sperma. Er wordt zelfs wel eens geopperd dat het idee van Eros en zijn liefdespijlen hierdoor geïnspireerd zou kunnen zijn.

Dit waren echter twee parende wegslakken. Dus heb ik Robin maar even geappt. Hij kende de structuur zelf ook niet direct, maar dook de boeken in. Daar kwam iets bijzonders uit: volgens hem had ik waarschijnlijk een spermatofoor gefotografeerd. Dat is een ingenieus, door de evolutie gevormd pakketje waarin sperma wordt overgedragen.

Dat is extra bijzonder omdat naaktslakken hermafrodiet zijn: ze beschikken over zowel mannelijke als vrouwelijke voortplantingsorganen. Tijdens de paring kunnen twee slakken dus sperma aan elkaar uitwisselen. Bij grote wegslakken gebeurt dat op een nogal ingewikkelde manier. De geslachtsorganen van beide dieren worden met elkaar verbonden en de spermatofoor wordt vervolgens in het geslachtskanaal van de partner gebracht. Onderzoek aan onder meer de rode en de Spaanse wegslak laat zien dat dit hele systeem verrassend ingewikkeld en precies in elkaar zit.

En die vreemde tandachtige structuur aan de buitenbocht? Het blijkt een onderdeel te zijn van de spermatofoor, of van de structuur die ervoor zorgt dat het pakketje tijdens de overdracht op zijn plaats blijft. De tandjes aan de buitenkant schijnen juist een kenmerk te zijn voor de rode wegslak.

Dat ik dit pakketje zomaar buiten kon fotograferen, is in ieder geval heel bijzonder. Tijdens de paring worden deze structuren normaal gesproken door de slakken zelf verborgen in hun geslachtsorganen. Mogelijk werd de paring door onze aanwezigheid verstoord en kwam het pakketje daardoor naar buiten.

Dus de volgende keer dat je zo’n grote wegslak ziet kruipen: kijk eens iets langer. De slakkenwereld verbergt geheimen die spectaculairder zijn dan je denkt. En zie je parende huisjesslakken, zoek dan eens naar een klein liefdespijltje.


Foto 1 : Parende rode wegslakken

Foto 2 : close up spermatofoor van de rode wegslak.

Foto’s © Bart Pijper