De Kraaijenbergse Plassen

De Kraaijenbergse plassen komen voort uit een grootschalig winnen van zand en grind. Deze liggen in een gebied dat sinds de aanleg van de spoorlijn bij Katwijk van 1882 tot 1942 tussen Linden en de Tochtsloot bij Gassel via een overlaat overstroomde. 

In ondiepe geulen lagen broekbosgebiedenen op zandige donken dorpen als Gassel en Linden, maar ook het vrij oude eikenbos Geesterbos met een typerende begroeiing van voorjaarsgewassen. Na het kanaliseren van de Maas en het afsluiten van de Beerse Overlaat kreeg het gebied een uitgebreide afwatering en een doelmatiger agrarisch gebruik, waarbij de natte delen ecologisch achteruitgingen.

De cijfers op de overzichtskaart staan voor de nummers van de Plassen, de sterren voor goede vogelplekken.

Het Brabants Landschap beheert het natuurgebied van de westelijke Plas 5 met de zuidwestkant van Plas 4 als groene verbindingszone. De twee plassen zijn rond 1990 opgeleverd. Plas 5 is sinds 1994 afgedamd en kent zo geen directe verbinding meer met de andere plassen en de Maas. De waterstand wisselt hier nu alleen nog via het grondwater.

Boven Plas 5 liggen de drooggevallen poel "het Ganzenorgel" met een dichte begroeiing van moeras- en overplanten als leefgebied van schuwe water- en struweelvogels, amfibieën en insecten én "het Gat van Geluk", genoemd naar de ingenieur van Rijkswaterstaat die deze uit liet graven om met klei de dijk te versterken. Deze poel kent een kunstmatig hoge visstand vanuit het beheer door een visvereniging. Op de landtong "de Neus" heeft het Brabants Landschap in 2005 een poel aangelegd en ten zuiden van het Geesterbos nog een.

Plas 5 kent in het zuidoosten ondieptes en slikken oftewel zandplaten, aan de noordzijde ontstaat een plasdras biotoop en bij de landtong vindt men een steile wand. Aan de zuidkant van Plas 4 tref je ook moeraszones aan. Eilandjes, inhammen en kleine poelen brengen variatie in de oeverzone. Op meerdere plaatsen zijn hagen en boomgaarden aangepland en de afgelopen jaren begraasden door Galloway runderen, Exmoor pony's en Konik paarden in compartimenten het gebied. 

Fauna en flora

Wie fietst langs Over de Voort, het Geesterbos en de Cork of wandelt over de landtong ziet onmiddellijk dat de das zich hier na een aanvankelijk biotoopverlies helemaal thuis weet. Daartoe verstoort men geen burchten, maar wie wil herkent alras de wissels. De vos hoeft men evenmin zelf te zien om te weten dat hij hier huist. Kijk maar eens naar de spitse poepresten op bijvoorbeeld stronken die boven het veld uitsteken. Ook het ree loopt de bezoeker, zeker in de ochtend en avond, bijna tegen het lijf.

Het aantal water- en moerasvogels wisselt met de waterstand en de ontwikkeling van het terrein. Qua broedvogels neemt het aantal bos- en struweelvogels flink toe. Kijk dus zeker niet alleen naar de waterkant! Maar zeker vanaf de najaars- tot wintertrek ontmoet men vanuit de vogelobservatiehut, of vaak nog beter even verder van achter de heg, menige vogel van soms schaarse pluimage. En onder andere deze bezoekers lokken weer diverse roofvogels. 

Met bijna dertig soorten libellen is het gebied echt bijzonder. Voor de dagvlinders vormen de plassen een belangrijk brongebied voor de natuurgebieden in de omgeving. En in 2004 telde men rond de plassen wel zeven soorten vleermuizen. 

Ook de flora op de landtong en ten oosten van het Geesterbos ontwikkelt zich betrekkelijk langzaam maar gestaag. Het voert te ver om hier nu een opsomming van te geven. Maar let eens op de zandige oevers, de moerassen en beplanting bij kwelstromen langs de oevers en niet te vergeten de karakteristieke planten in het bos.

In de omgeving van de plassen treft men naast de Groene en Bruine kikker, de Gewone pad en Kleine watersalamander ook bijzondere soorten salamanders en de Poelkikker. 

Kortom, in dit planmatig aangelegd gebied ontwikkelt zich de natuur rijkelijk, waarbij deskundigen met elkaar redetwisten over kansen die nu bijvoorbeeld qua waterhuishouding (al dan niet een verbinding met de Maas) en begrazing (in afgebakende delen of niet) nog blijven liggen. 

Heeft u behoefte aan een uitgebreidere beschrijving van flora en fauna, kijk dan eens op http://maasinbeeld.nl of http://www.vogelwerkgroepnijmegen.nl.

Hieronder ziet u een plattegrond van de Kraaijenbergse Plassen. Plas 5 is de meest plas meest links.