Natuurgebied Ruygeborg II

Schetsontwerp Ruygeborg II is klaar!

IVN Nieuwkoop participeert in de Adviesgroep Ruygeborg II, die meedenkt en werkt aan het schetsontwerp voor dit nieuwe natuurgebied tussen Nieuwkoop en Noorden. Ruygeborg II maakt onderdeel uit van het Natuur Netwerk Nederland (voorheen Ecologische Hoofd Structuur) en verbindt de Nieuwkoopse Plassen met de Groene Jonker. De provincie Zuid-Holland realiseert dit netwerk in opdracht van het rijk. In Ruygeborg II wordt ongeveer 160 hectare natuurgebied aangelegd met de natuurdoeltypen:

  • kruiden- en faunarijk grasland
  • weidevogelgrasland
  • moeras
  • zoete plas

Ruygeborg II biedt prachtige mogelijkheden om jong en oud de natuur te laten beleven door de aanleg van wandel- en fietspaden, uitzichtplaatsen en een kijkhut. Ook is het gebied zeer geschikt voor educatieve activiteiten op het gebied van natuur en cultuurhistorie. Dit bewustzijn kan er ook toe bijdragen dat nog meer mensen zich gaan inzetten voor natuur(behoud) en duurzaamheid.

Biodiversiteit

IVN Nieuwkoop is zeer ingenomen met de voorgenomen verbinding van de Groene Jonker met de Nieuwkoopse Plassen. Als onderdeel van het natuurnetwerk wordt hiermee voorkomen dat planten en dieren geïsoleerd raken en uitsterven. De biodiversiteit – de soortenrijkdom van planten en dieren – is in Nederland, afgemeten aan kwaliteit en kwantiteit van natuur, afgenomen tot circa 15 procent van de natuurlijke ongestoorde toestand. Het verlies aan biodiversiteit is daarmee aanzienlijk groter dan elders in Europa en de wereld. Verlies aan habitat door intensieve landbouw (verdroging, vermesting, verzuring en bestrijdingsmiddelen), klimaatverandering en verstedelijking zijn de belangrijkste oorzaken voor het historisch opgebouwde verlies aan biodiversiteit (bron: Planbureau voor de Leefomgeving).
De wereld kan niet zonder biodiversiteit. Soorten en ecosystemen zorgen bijvoorbeeld voor de productie van zuurstof, afbraak van dode dieren en planten, bestuiving van planten (waaronder landbouwgewassen), waterzuivering en het beheersen van plagen. Biodiversiteit betekent voor de mens voedsel, bouwmateriaal, brandstof (hout) en grondstoffen voor kleding (zoals katoen) en medicijnen.
Bij de inrichting van Ruygeborg II hecht IVN Nieuwkoop dan ook zeer aan biodiversiteit en pleit zij – kwantitatief en kwalitatief – voor een gelijkwaardige plek voor de vier hiervoor genoemde natuurdoeltypen: kruidenrijk- en faunarijk grasland, weidevogelgrasland, moeras en zoete plas. Een verscheidenheid aan natuurtypen draagt bij aan de voedselvoorziening, veiligheid en voortplanting van dieren en een verhoging van de soortenrijkdom aan planten. Diversiteit is ook aantrekkelijk voor recreatie en laat ruimte voor extensief agrarisch medegebruik met respect voor de nagestreefde natuurwaarden.

Ruygeborg

De schoonheid van de Natuur

Bij het inrichten van Ruygeborg II dient te worden bedacht dat de nieuwe natuur en het landschap op zich al heel mooi zijn. Het ligt dan ook voor de hand vooral de aanwezige schoonheid van de natuur te benadrukken. De toevoegingen dienen dan ook te passen in het aanwezig natuurtype en het gebruik van duurzame materialen ligt voor de hand. Bepaalde elementen kunnen het gebied aantrekkelijker en toegankelijker maken voor bezoekers, maar ook voor recreatieve ondernemers. Vanzelfsprekend is uitgangspunt dat bij de inrichting rekening wordt gehouden met de omwonenden.
Naast de natuurwaarden heeft het gebied ook een markante cultuurhistorie. IVN Nieuwkoop ziet goede mogelijkheden om deze cultuurhistorie zichtbaar te maken en uit te dragen. Dit maakt het gebied extra aantrekkelijk voor recreatie en ook voor educatie van volwassenen en vooral van kinderen.

Het beleven van de natuur

Natuur(educatie) en recreatie kunnen mits goed doordacht prima samengaan, hiervoor bestaan de volgende ideeën:

  • Duurzame wandel- en fietspaden kunnen rekeninghoudend met de natuurtypen voor een mooie beleving van het gebied zorgen. Ze kunnen extra aantrekkelijk en avontuurlijk worden gemaakt door:
    • Een verbinding van de Groene Jonker met Ruygeborg (lange route)
    • Een korte route om een ‘rondje’ in het gebied te lopen
    • Informatiepanelen (ook met QR-codes) over de flora en fauna en de cultuurhistorie van het gebied
    • Een avontuurlijk hangbruggetje over het water
    • Een klein trekveer met handbediening
    • Een ‘blote voeten’-pad
    • Een ‘belevingspad’ door het rietland (gevoel van een doolhof)

De paden dienen dusdanig te worden aangelegd dat deze niet aantrekkelijk zijn voor wielrenners en gemotoriseerd verkeer. Halfverharde natuurlijke paden hebben de voorkeur (dus geen beton of asfalt).
Gelet op de toegankelijkheid van het gebied voor ouderen en mensen met een handicap pleit IVN Nieuwkoop ervoor dat tenminste een deel van de paden op een natuurlijke wijze (geen beton of asfalt) verhard wordt aangelegd.

  • Picknickplekken of bankjes op geschikte plaatsen in het gebied kunnen een meerwaarde hebben. Hiermee kan de recreatie tegelijkertijd in goede banen worden geleid. Gedacht kan worden aan de traditionele picknickplaats, maar bijvoorbeeld ook aan mini-terpen, met als voordeel dat ze droger zijn en tevens een mooi uitzicht bieden. Wellicht dat deze plekken of platforms ook tegen de dijk kunnen worden aangelegd, want dan is het uitzicht prachtig.
  • Deze plekken kunnen ook worden benut om informatiepanelen (ook met QR-codes) te plaatsen. Niet alleen over de cultuurhistorie, maar ook over het thema ‘afval’. In plaats van ‘verbods’-borden kan bijvoorbeeld worden gewezen op het gegeven dat de natuur met al haar kringlopen geen afval kent, maar dat ‘afval’ weer de grondstof is voor nieuw leven. Hiermee kunnen bezoekers worden gestimuleerd om geen afval in de natuur achter te laten.                                                                                                                                                                                                                                                      
  • In het gebied zou een Vogelkijkwand of -hut met informatiepanelen (ook met QR-codes) kunnen worden geplaatst. Vanzelfsprekend passend in de natuur/het landschap en met duurzame materialen.
  • Ook kan worden gedacht aan een metalen landkaart of wereldbol waarmee wordt gevisualiseerd welke wereldreis de aanwezige trekvogels maken.
  • Het onderwaterleven zou in beeld kunnen worden gebracht door een pad door een brede sloot met aan beide zijden een slagvaste en veilige glaswand. Je loopt dan op het niveau van de vissen en onderwaterplanten door de sloot.
  • Het plaatsen van een brede brug of (drijvende) vlonder met slagvaste glaspotten om onder water te kijken.
  • Deze plekken kunnen ook worden benut om informatiepanelen (ook met QR-codes) te plaatsen over het belang van waterkwaliteit en het belang van een dynamisch waterpeil voor de natuur.
  • Peilstokken waarop het zomer- en winterpeil kan worden afgelezen.
  • Hier ligt ook een mooie mogelijk tot samenwerking met het waterschap.

Natuurlijk beheer

Voor het beheer kunnen ook begrazers worden ingezet. Begrazers zijn niet alleen functioneel maar kunnen het gebied ook extra aantrekkelijk maken. Denk aan: schapen en runderen (oud-Hollandse rassen). Hier ligt ook – naast natuurbeheer - mogelijk een mooie samenwerkingskans met de betrokken boeren.

De teelt in het vroegere boerenbedrijf

In het gebied zou aandacht kunnen worden besteed aan de teelt in het vroegere boerenbedrijf. Bloemrijk hooiland en een kruiden- en moestuin met ‘oude’ bruikbare gewassen (voedsel, medicinaal, gebruiksvoorwerpen) kunnen mooi illustreren wat er aan het begin van de ontginningen en door de tijd heen werd geteeld. Denk verder ook aan het gebruik van knotwilgen voor gebruiksvoorwerpen.

De ‘Waterwolf’

In de polder Nieuwkoop, waarvan Ruygeborg II deel uitmaakt werd van de 16e tot en met de 18e eeuw op grote schaal veengrond weggebaggerd om te gebruiken als turf. De turf die werd gewonnen werd neergelegd op smalle stroken, de legakkers. Daartussen werden met een baggerbeugel langgerekte putten, de petgaten gebaggerd. Ze waren tot drie meter diep. Door de golfslag van het water werden de legakkers ondermijnd en kalfden in de loop der tijd steeds verder af. Zo konden enorm uitgestrekte veenplassen ontstaan. De polder van Nieuwkoop was in die tijd dan ook verworden tot een groot soms gevaarlijk meer. Dit fenomeen stond in de 17e eeuw bekend als de ‘Waterwolf’. Het bedreigde de omliggende plaatsen. Om die situatie te voorkomen werd ‘de grote plas’ die door de natte vervening was ontstaan verplicht ingepolderd en drooggelegd in 1810.
De ‘Waterwolf’ is een mooi en spannend thema om aandacht te schenken aan de cultuurhistorie van het gebied. Dit kan op verschillende manieren. Hieronder enkele ideeën.

  • Een uitkijktoren met een platform op het niveau van de oorspronkelijke hoogte van de polder om te visualiseren hoe de polder er in het verleden uitzag en wat de cultuurhistorie is (panelen). De uitkijktoren zou ook de vorm van een grote golf kunnen hebben om te laten zien hoe diep en gevaarlijk de ‘binnenzee’ destijds was. Vanzelfsprekend passend in de natuur/het landschap en met duurzame materialen. Een uitkijkplatform in of op de dijk kan een alternatief zijn voor een toren.
  • Een of meer verticaal geplaatste baggerbeugels (van een duurzaam materiaal). Een baggerbeugel is ongeveer 4 meter lang en dat was destijds ook de maximale diepte waarop nog veen/turf kon worden gewonnen. Hiermee kan worden gevisualiseerd wat een zwaar en groot werk dat is geweest. De baggerbeugels zouden overigens ook een route kunnen markeren met korte verhalen over het gebied.
  • Een (kunstzinnige) peilstok waarop het niveau van de polder, door de tijd, wordt aangegeven.
  • Het plaatsen van paaltjes op verschillende niveaus in de dijk om het niveau van de polder door de tijd aan te geven. Op panelen (ook met QR-codes) al dan niet op (picknick)vlonders kan de cultuurhistorie worden beschreven. Vanzelfsprekend passend in de natuur/het landschap en met duurzame materialen.
  • Bij het thema zouden ook de recreatiebedrijven of -activiteiten kunnen aanhaken.
  • Ook het waterschap zou bij dit thema kunnen worden betrokken gelet op de publieke taak die zij heeft vervuld en vervult als het gaat om het waterpeil en –kwaliteit.

Nieuwkoop september 2016, Hans Blom.