2026 08 Komkommertijd, Aleid Offerhaus

Snoskommers zijn een redelijk alternatief voor mensenvlees, als je de GVR mag geloven. Ze zijn niet lekker, maar wel voedzaam. 10 jaar geleden heeft een Nederlandse kweker ter gelegenheid van de 100^ste geboortedag van Roald Dahl snoskommers op de (Engelse) markt gebracht. Het waren ‘gewone’ komkommers (Cucumis sativa), maar wel heel lang en kronkelig. De komkommerfamilie heeft een enorme variatie aan soorten met eetbare vruchten (w.o. pompoenen en meloenen) en je herkent ze aan de ranken die in een hoek van 90^o t.o.v. het blad staan, net als bij de Heggenrank (Bryonia dioica), het enige inheemse, maar wel giftige, lid van deze familie. Leden van het geslacht Cucumis, waartoe onze komkommer behoort, komen oorspronkelijk uit tropische en subtropische gebieden in Afrika, Azie en Australie en om ze te kweken moet je de natuur een handje helpen. Broeikassen hebben we aan keizer Tiberius te danken, die jaarrond komkommers wilde eten. Glas hadden ze 2000 jaar geleden nog niet, wel dunne platen Mica, een vulkanisch gesteente, die ze op een bak met wielen legden. Het specularium (de broeikas) was geboren! Tiberius is relatief oud geworden (78) en één van de weinige keizers die waarschijnlijk niet vermoord is. Dus wie zegt dat iedere dag komkommers eten slecht is!

Onze komkommer komt oorspronkelijk uit de Himalaya, dat op de grens van twee aardplaten ligt. De bergen, die als gevolg daarvan ontstaan, huisvesten veel dier- en plantensoorten. In de 19^de eeuw zijn veel soorten uit de Himalaya hiernaartoe gehaald o.a. als de betere tuinplant voor de grotere tuin (w.o. reuzenbereklauw en reuzenbalsemien). Ze zijn al lang en breed gesetteld in de Nederlandse natuur, maar ze zorgen voor veel commotie, hoewel het stuk voor stuk prachtige planten zijn. Het feit dat ze het op sommige plekken zo goed doen, komt omdat we ons oorspronkelijke landschap al eeuwen geleden naar de ratsmodee geholpen hebben. Net als ‘komkommertijd’ komt ‘ratsmodee’ uit het Jiddisj. Ratsmodee is een verbastering van Asmodeus, een demon die in het bijbelboek Tobit alle mannen van Sara, zijn latere vrouw, wurgt. Duitsers noemen Komkommertijd Sauregurkenzeit (zure-augurkentijd), maar een echte link met augurken (een kleine komkommer) lijkt er niet te zijn. Misschien komt het woord van het Hebreeuwse ‘tsara (we) jekor’, angst (sores) en waardigheid, woorden verbonden met de negende van de (Joodse) maand Aw (26 juli j.l.)? Wie zal het zeggen: er is genoeg om te (be)rouwen? Plakjes komkommer op betraande ogen helpen wel.

P.S. als je komkommers te koud of te warm bewaart worden ze slijmerig: snotkommers dus!

Aleid Offerhaus
IVN Natuurgids

Het is verboden deze column te dupliceren of te gebruiken zonder uitdrukkelijke toestemming van de schrijver/fotograaf/tekenaar.

Foto: Heggenrank, © 2007, Beate Bäumler