Twee kinderen spelen in een zandbak in een bosrijke omgeving.

Gezondheid

De natuur als speelplaats: zo doen ze dat bij BSO Buiten Zijn

Overijssel 9 november 2026

Vanuit het provincieprogramma Natuur voor Elkaar werken aan het project Natuurrijke Kinderopvang in Overijssel. Steeds meer onderzoeken tonen aan hoe belangrijk de natuur is voor de ontwikkeling van kinderen. Van betere concentratie en creativiteit tot een sterker immuunsysteem en een verbeterd gevoel van welzijn en sociaal contact – de voordelen van tijd doorbrengen in de natuur zijn ongekend. Toch is de realiteit dat veel kinderen tegenwoordig te weinig buiten spelen. We gingen op bezoek bij BSO Buiten Zijn in Hengelo om te kijken hoe zij natuurrijke opvang in de praktijk brengen.

Bij BSO Buiten Zijn in Hengelo trekken Erwin en Debby er zoveel mogelijk met de kinderen op uit. Zo geven ze kinderen de ruimte om te ontdekken, te bewegen en hun eigen spel te creëren. Het bos is hun speelplaats vol met natuurschatten. Hun ervaring laat zien dat natuurrijke kinderopvang niet ingewikkeld hoeft te zijn. Het vraagt vooral om vertrouwen, flexibiliteit en durf om kinderen meer hun gang te laten gaan.

Van het buitenterrein naar een wereld vol mogelijkheden

Vanaf het buitenterrein van de BSO trekken we mee met de groep kinderen richting het bos. De kinderen rennen enthousiast vooruit, kennen de weg en wijzen elkaar op alles wat ze tegenkomen. Eikels en kastanjes worden trots verzameld. Op grote keien spelen ze ‘de vloer is lava’. En wie een hooiwagen over de arm laat kruipen, heeft binnen de kortste keren een groepje nieuwsgierige kinderen om zich heen. Ondertussen bouwt een kind geconcentreerd een hut van takken en onderzoeken anderen wat er gebeurt als ze met een tak tegen een boom slaan. De natuur prikkelt voortdurend creativiteit en fantasie.

Het is precies die vrijheid waar Erwin en Debby van BSO Buiten Zijn voor staan: kinderen de ruimte geven om zelf te ontdekken wat er buiten allemaal mogelijk is.

Twee kinderen in een bos verzamelen kastanjes naast een met klimop bedekte boom.

Ruimte voor verwondering

Zes jaar geleden begonnen Erwin en Debby met hun buitengerichte kinderopvang. Ze wilden hun eigen kinderen en anderen meer gelegenheid geven om buiten te spelen, te ontdekken en te leren. ‘Ik vind het belangrijk om de verwondering en waardering voor de natuur door te geven’, vertelt Erwin. Buiten bewegen kinderen meer, verleggen ze hun grenzen en ervaren ze de natuur met al hun zintuigen. De hoop is dat hun verwondering blijft en ze later ook zorgdragen voor de natuur.

Kind observeert een paddestoel in het bos met een stok in de hand.

Niet méér aanbieden, maar meer ruimte geven

Minimaal twee keer per week gaat de groep op pad, bijvoorbeeld naar recreatiegebied Het Hulsbeek of Landgoed Kaamps. Het programma ligt niet altijd vast. ‘Op sommige dagen maken wij helemaal geen plan en gaan we gewoon op pad’, vertelt Erwin. Die aanpak vraagt om flexibiliteit van de pedagogisch professionals.

Een geplande bestemming blijkt soms minder interessant dan wat de groep onderweg tegenkomt. Dan wordt er langer stilgestaan bij een bijzondere vondst of krijgt een spontaan spel alle ruimte. Een paar takken worden een hut en een klein kriebelbeestje het startpunt van een ontdekkingstocht. De belangrijkste les voor andere opvanglocaties? Het gaat niet om dure materialen of een uitgebreid activiteitenprogramma, maar om tijd, ruimte en vertrouwen. Creëer de omstandigheden en laat kinderen hun eigen spel ontwikkelen. Takken, bladeren, stenen, water en zand bieden talloze mogelijkheden. Ook een park in de buurt of een wandeling naar een groene speelplek kan al verschil maken. Debby merkt duidelijk verschil tussen spelen op het eigen terrein en in de natuur. ‘De mogelijkheden op ons eigen terrein zijn beperkt en de ruimte is klein. Maar wanneer we van het terrein af gaan, zijn de mogelijkheden eindeloos.’

Elk weer – buiten weer!

Bij BSO Buiten Zijn gaan de kinderen ook naar buiten als het een beetje regent of wat kouder is. De kleding en activiteiten worden aangepast op het weer. Juist met verschillende weersomstandigheden zijn er nieuwe dingen te ontdekken. Je omver laten blazen door een herfstwind of beeldhouwen in de sneeuw. Op warme dagen biedt de schaduw van het bos of buitenwater verkoeling.

Ook de planning helpt. Ouders halen hun kinderen niet vóór 17.15 uur op, waardoor er meer tijd is om eropuit te gaan. Soms gaan ze rechtstreeks van school het bos in en eten ze onderweg, zo hoeven ze niet eerst naar de opvanglocatie. Volgens Erwin en Debby hoeft buiten zijn niet ingewikkeld te zijn.

Groene bakfiets met slogan "BSO BUITEN ZIJN!" geparkeerd in een bosrijke omgeving.

Vieze kleren zijn de graadmeter van een mooie dag

Vieze kleren, modderige schoenen en volle broekzakken horen bij buiten spelen. Een ouder verwoordt het treffend: ‘Hoe meer moeite mama heeft om de kleren schoon te krijgen, hoe beter de dag bij de bso was.’

Ouders weten vooraf wat ze kunnen verwachten. Kinderen nemen extra kleding mee of dragen kleding die vies mag worden. Dankzij kleding die ouders doneren, heeft de opvang bovendien extra setjes in verschillende maten. Met goede communicatie en een beetje creativiteit hoeft vies worden geen belemmering te zijn.

Veiligheid betekent ook leren omgaan met risico's

Kinderen klimmen in bomen, trekken door het bos en zwemmen bij mooi weer in natuurwater. Dat vraagt om duidelijke afspraken. Bij het klimmen geldt bijvoorbeeld dat kinderen alleen ergens in mogen als ze er zelfstandig in én weer uit kunnen komen. Zo leren kinderen hun eigen mogelijkheden en grenzen inschatten. Het doel is niet om ieder risico uit te sluiten, maar om kinderen verantwoord met risico’s te leren omgaan.

Avontuurlijk spelen en veiligheid hoeven elkaar niet uit te sluiten. Debby en Erwin leggen in protocollen vast welke risico’s er spelen en hoe ze daar verantwoord mee om gaan. Denk aan een protocol bomen klimmen en vuur maken. Dat kost tijd, maar op deze manier kunnen ze verantwoorden hoe ze de veiligheid van kinderen borgen.

Kinderen klimmen in een groene boom, plezier makend tussen de takken.

De mooiste momenten kun je niet plannen

Aan het einde van de middag zitten de zakken vol met natuurschatten en zijn er verhalen genoeg om thuis te vertellen. Misschien is er een fort gebouwd, een nieuw plantje ontdekt of eindeloos geklommen en gerend. Een kind merkt op dat het bijna niet meer kan lopen door alle kastanjes in zijn zakken. Een ander roept enthousiast dat het Spider-Man is, met een spin in zijn haar.

Kind hangt glimlachend aan een stang in een bosrijke omgeving.

Wat andere opvanglocaties hiervan kunnen leren

Erwin en Debby hopen dat natuurrijke kinderopvang vanzelfsprekender wordt. Daarvoor is volgens hen vanuit de overheid en GGD meer aandacht nodig voor het belang van natuurbeleving voor de ontwikkeling en gezondheid van kinderen. Ze hopen dat ze kunnen helpen door natuurrijk werken te stimuleren en passende speelplekken mogelijk te maken.

Wie zelf aan de slag wil, kan klein beginnen:
Ga regelmatig naar buiten. Een eigen groene buitenruimte is niet noodzakelijk. Een park, bos of simpelweg een groenstrook in de buurt biedt ook volop mogelijkheden.
Laat ruimte voor spontaniteit. Niet iedere wandeling hoeft een eindbestemming te hebben.
Volg de nieuwsgierigheid van kinderen. Een onverwachte vondst kan waardevoller zijn dan een geplande activiteit.
Maak duidelijke veiligheidsafspraken. Stem risico’s af op de leeftijd en vaardigheden van kinderen.
Neem ouders mee in je visie. Bespreek vooraf de waarde van buiten spelen voor het kind en wat dit betekent voor kleding en planning.

Ook aan de slag als kinderopvangorganisatie?

Droom je er ook van dat de kinderen bij jouw opvang altijd kunnen spelen in een natuurrijke omgeving? Wil je een groener terrein, zoek je handvatten meer natuurbeleving aan te bieden? Vind je het belangrijk dat de kinderen leren zorgen voor de natuur? Wij helpen je op weg om de natuur een stevige plek te geven bij jullie opvang: van beleid tot uitvoering en fysieke vergroening. Voor vragen kun je contact opnemen zodat we je op weg kunnen helpen.

Naast de helpdeskfunctie voor alle kinderopvanglocaties, kunnen we acht locaties een intensiever traject bieden. Deze begeleiding is zowel gericht op de fysieke vergroening, als ondersteuning in het activiteitenaanbod en het effectief benutten van een natuurrijke speel- en leeromgeving. Op basis van motivatie worden opvanglocaties geselecteerd.

Kinderopvanglocaties die het traject met IVN doorlopen kunnen aanspraak maken op financiering voor de aanleg van een natuur inclusieve en klimaat adaptieve buitenruimte waar de kinderen de natuur volop kunnen beleven. Hiervoor is een maximumbedrag van 15.000 euro vanuit provincie Overijssel beschikbaar, waar eenzelfde bedrag aan cofinanciering tegenover moet staan.

Meer info over dit project Meld je aan!