Zebrarupsen en paarden

Plantaardig en dus gezond, eigenlijk onzin. Zeker voor deze combinatie die ik een tijdje terug tegenkwam. Je iet hier een (zebra)rups van de jakobsvlinder eten van Jakob kruiskruid, een plant met vrolijk gele composietbloemen. Die rupsen vreten uiteindelijk de hele plant kaal. Bijzonder want het jakobskruiskruid geldt als behoorlijk giftig. Deze zebrarupsen hebben daar echter geen last van omdat zij het gif in hun lijf opslaan, zodat het onschadelijk voor hen wordt. De rups ziet er prachtig uit: knaloranje met zwarte strepen. In de natuur geldt dat als waarschuwing: “pas op, ik ben gevaarlijk”. En dat werkt, vogels laten het wel om ze te consumeren. Voor de biodiversiteit is dit kruiskruid heel waardevol omdat ook vele andere insectensoorten afhankelijk van hem zijn. Voor nectar, stuifmeel of het afzetten van hun eitjes. Die insecten kunnen er kennelijk ook goed tegen.

Zo geliefd als Jakobskruiskruid is bij deze insecten, zo gevreesd wordt de plant door houders van koeien en vooral paarden. Die gifstoffen zijn voor die dieren wel giftig, het beschadigt hun lever. Bij grotere hoeveelheden gif leidt dat tot sterfte. Gelukkig smaakt de plant erg bitter en heeft het een kenmerkende geur, zodat paarden en koeien ze in de wei laten staan. Het probleem ontstaat wanneer het in het hooi terecht komt. Gedroogd in hooi is die typische geur en smaak verdwenen, maar de giftige stoffen niet. Vee merkt die gedroogde planten in het hooi niet meer op en krijgt zo het gif wel binnen. Het terugdringen van Jakobkruiskruid is daarom van belang voor de boeren. Dat gaat echter niet zo gemakkelijk.

Jakobskruiskruid komt vooral op zandgronden voor. Ook in ons veengebied? Ja, vooral in bermen, want wegen worden immers op een zandbed aangelegd. Dit kruiskruid is een echte pionier, hun zaden kiemen snel op omgewoelde bodem. Om kosten te besparen worden die bermen vaak kortgehouden met klepelmaaiers. De vegetatie, inclusief stukken bodem, wordt verhakseld en zo ontstaat er een open bodem. Ook voor het aanleggen van kabels en leidingen wordt berm open gegraven. Ideaal voor het kruiskruid om zich te (her)vestigen. Daarom doen ze het ook zo goed in bermen. Het is onmogelijk om jakobskruiskruid helemaal weg te krijgen. Ook onwenselijk vanwege hun belangrijke rol in het ecosysteem. Maar als we stoppen met bermbeheer met klepelmaaiers komen we al een heel eind. Zebrarupsen en paarden, voor de ene is jakobskruiskruid z’n brood, voor de ander zijn mogelijke dood.

Wim Bax
IVN-gids