verslag Oostereng 10 oktober 2026

Excursieverslag Vogelwerkgroep IVN Zuid-West Veluwezoom

10 oktober 2026 – vogels- en paddenstoelenexcursie Oostereng

Vogels en paddenstoelen, dat klinkt onlogisch.
Kijk omhoog naar de vogels en naar beneden naar de paddenstoelen.
Het bleek een leuk experiment voor de vogelwerkgroep en natuurlijk is het niet gek, als een vogelaar in de herfst door het bos wandelt, ziet hij, zij, echt wel al die paddenstoelen.
Je ruikt ze en na de regenbuien van afgelopen dagen zijn ze uit de grond geschoten.

De vogelwerkgroep wandelde zaterdag, 10 oktober, door het bos De Oostereng vlakbij het Renkums Beekdal, er waren 9 deelnemers inclusief de gidsen.
Het bos oogde frisgroen, het is aan het bekomen van de lange warme en droge zomer. Het was de vraag of er al veel paddenstoelen te vinden zijn en zijn er al wintergasten terug?

Wat in elk geval al opviel: zijn de roodborstjes die massaal weer terug zijn en overal zitten te zingen en te roepen. De Nederlandse broedvogels trekken deels weg richting Zuidwest-Europa. De achterblijvers krijgen aanvulling door vogels uit Noordoost- en Oost-Europa, waarvan een deel in ons land overwintert en een deel doortrekt. De najaarstrek vindt vooral plaats tussen half september en eind oktober. In dezelfde periode herleeft ook de zangactiviteit. De voorjaarstrek is onopvallend. De wintervogels zijn gewoonlijk in de loop van maart of april verdwenen.

Een vraag: kun je zien dat een roodborst uit Scandinavië komt? Zijn er verschillende kenmerken? Nee, je kunt niet aan uiterlijk of zang betrouwbaar zien of een roodborst uit Scandinavië komt, omdat ze er vrijwel hetzelfde uitzien en hetzelfde klinken. Scandinavische overwinteraars zijn minder fel territoriaal dan onze eigen roodborsten. Ze slapen soms zelfs gezamenlijk, iets wat onze roodborsten minder doen maar dit is gedrag, geen uiterlijk kenmerk, en het varieert per individu. Er bestaan wel ondersoorten in Europa, maar Scandinavië valt binnen dezelfde ondersoort E. r. rubecula als Nederland. Daardoor zijn ze uiterlijk niet te onderscheiden. De Scandinavische roodborstjes zijn vaak helemaal niet schuw, zie bijgaande foto, waar er een vlakbij Marleen zit, die vandaag de composthoop aan het omzetten is.
We wandelden van paddenstoel naar paddenstoel en vonden dankzij Alma en Wilma minstens 21 verschillende soorten. Onder andere een wel heel leuke soort voor de vogelwerkgroep: het gestreept nestzwammetje: piepkleine nestjes met witte “eitjes” vol sporen, die door middel van een regendruppel uit hun nestje springen.
De vogels lieten zich wel horen, maar waren moeilijk te zien tussen de nog altijd groene bladeren van de bomen en struiken. Het herkennen van de verschillende soorten kan soms moeilijk zijn vanwege het feit dat de meeste vogels nu niet meer zingen. De contact-roepjes, of vlucht roep is anders dan zang, maar wel typerend. Gelukkig kunnen wij, Frank, Marleen, Sjon en ik ze redelijk goed herkennen en met behulp van geluiden van Xeno-Cantho op de telefoon konden we de verschillen laten horen.
Alarmroep, getik en geratel in de bossen wijst op bijvoorbeeld een roofvogel in de lucht en, ja, daar vloog een havik.
We liepen vlakbij een bosvak waar de havik elk jaar broedt en daar hadden we geluk: een roepende havik, die even later over ons heen vloog.
Frank heeft uitgelegd hoe je aan de staart kunt zien of je te maken hebt met een sperwer of een havik in de vlucht, zie bijgaande foto.

Even liet de zwarte specht zijn kenmerkende vluchtroep horen, kru, kru, kru, kru..
En in de verte vlogen een aantal kruisbekken, ook te horen aan hun roep.
We hoorden sijzen, een vinkensoort die in groepjes foerageert, vaak ondersteboven hangend aan de kegels van naaldbomen. In deze tijd van het jaar zijn hun aantallen toegenomen omdat ze vanuit het noorden en noord-oosten door Nederland trekken. Veel sijsjes overwinteren hier in de bossen en anderen trekken verder naar Zuid-Europa.
In totaal heeft Marleen 19 vogelsoorten genoteerd, bedankt! Onderaan dit verslag staat de lijst.

Kortom, een geslaagde excursie, met mooi, fris weer, een enkel buitje en een regenboog.

De volgende excursie zal plaatsvinden op 14, of 15 november, en die voert ons naar De Goene Jonker.
De uitnodiging volgt binnenkort.

Met vriendelijke groet,

Els Roode
Vogelwerkgroep IVN Zuidwest Veluwezoom.

Waarnemingenlijst (Marleen Kalsbeek)

Alma Visscher heeft de paddenstoelenfoto’s geleverd en de paddenstoelen op naam gebracht, daarvoor dank!: