Naar de knoppen

In het voorjaar is het heerlijk om naar buiten te gaan, te genieten van de natuur die weer tot leven komt. De bomen en struiken hebben nog geen bladeren, slechts knoppen die nog uit moeten lopen. Tja, ‘naar de knoppen gaan’ heeft voor mensen meestal geen positieve betekenis. Echter, voor loofbomen en struiken is dat heel anders. Waar je als mens zegt dat de jeugd de toekomst heeft, geldt dit bij bomen voor hun knoppen.

Soort knoppen

De boom heeft voeding nodig om de knoppen te maken. Al die knoppen worden daarom gevormd voordat in de herfst het blad van boom of struik valt, de stofwisseling op een laag pitje komt te staan. Maar de ene knop is de andere niet. Alle loofbomen hebben bladknoppen, maar er zijn ook bloemknoppen. Komen er zowel bloemen als bladeren uit dezelfde knop, dan spreken we van gemengde knoppen.

Er zijn eindknoppen waaruit straks een nieuw stukje stengel groeit, deze eindknoppen zijn zwaarder, dikker. Worden zij beschadigd, dan zijn er gelukkig nog slapende knoppen, die de taak over kunnen nemen. De okselknoppen zitten wat lager op de tak, hieruit kan een stengel of bloem groeien.

Diverse bomen hebben diverse knoppen. Ze variëren in grootte, dikte, kleur. De een is ruw, de ander glad of plakkerig. Daarnaast kun je ook kijken naar de wijze waarop de knoppen aan de tak zitten, of hoe het twijgje zelf er uit ziet.

Waaraan herken je diverse knoppen:

Op onderstaande tekening zie je bijvoorbeeld linksboven de rode knoppen van de lindeboom. De klok volgend zie je dat de es zwarte knoppen heeft en de esdoorn groene. Meerdere bomen hebben bruine of roodbruine knoppen. Dan kijk je bijvoorbeeld naar de vorm. De beukenknop is puntig, de knoppen van de zomereik zitten in een trosje, die van de paardenkastanje zijn groter en plakken. Kom je er nog niet uit dan kun je ook nog kijken naar de vorm van de tak, en de wijze waarop de knoppen aan die tak zitten: afwisselend rechts-links, of spiralend, of tweezijdig. En als ze dan tweezijdig staan liggen ze dan wel/niet tegenover elkaar? Kortom, er valt genoeg te observeren.

Vlak voor een knop uitloopt wordt deze groter. Dat kun je goed zien bij de knoppen van de paardenkastanje, waar de knopschubben glanzen en al wat losser zitten. Wanneer je zo’n knop doorsnijdt kun je een kijkje nemen in de inhoud van zo’n knop. Omdat veel knoppen nu nog te klein zijn om door te snijden zie je op de foto een voorbeeld van de bloemknop van de rhododendron.

De inhoud van knoppen

Een knop bevat alle onderdelen die in de lente nodig zijn om weer uit te lopen. In feite is een knop een kant en klaar bouwpakket, met daarin een mini twijg met keurig opgevouwen bladeren, omhult door een of meer leerachtige of harige schutbladeren. Zo worden de ‘bladeren in spé’ tijdens de koude periode prima beschermt tegen de vorst. Helemaal klaar om snel te groeien zodra de bodemsappen weer naar de bladeren stromen, zodat de stofwisseling weer op gang kan komen. Ga jij de uitdaging aan om komende lente bomen te herkennen aan hun knoppen?

Het echte feest gaat nog beginnen

De daglengte is op onze breedtegraad een vast gegeven. De temperatuur wisselt, stijgt de laatste jaren. Samen bepalen daglengte en temperatuur  wanneer knoppen open gaan, uit komen. Dit jaar, met een zachte winter, loopt de natuur weer enkele weken voor.

Op het moment dat de knop openbarst zie je hoe het pakketje zich uitvouwt. Het ene blad zit vol spikkeltjes, het volgende is behaard. Door goed te kijken leer je de bomen dan ook in die periode herkennen.

Je zult ontdekken dat de zwarte knoppen van de es (foto 1) bijna kunnen verdwijnen in de explosie van de mannelijke bloeiwijze (foto2), waarna dan uiteindelijk uit de zwarte knop de bladeren zich ontvouwen (foto 3).

Nu maar hopen dat er niet alsnog een echte vorstperiode komt wanneer de knop uit begint te lopen. Als de knop nog intact is, dan kan deze tegen vorst, maar wanneer deze al uitgelopen is kan vorst aan het kwetsbare blad grote schade berokkenen.

Tekst en beeld: Corlène van den Camp

Mocht je meer willen weten over de diverse knoppen, dan kun je op internet onder ‘zoekkaart knoppen’ diverse zoekkaarten vinden.