2026 05 Vliegkunsten van de slijkvlieg, Ton Zijp

‘Kunsten’ kan je het eigenlijk niet noemen; de Gewone slijkvlieg is eigenlijk een beroerde vlieger. Menig wandelaar of bankjeszitter die zich tussen april en ergens rond eind juni in de buurt van een Amstelveens slootje bevindt, zal vast weer verzuchten dat de slijkvlieg weer uit het water is komen kruipen. Alles wat zich op een zekere hoogte en afstand van dat water bevindt zal de komende tijd als landingsveld gebruikt gaan worden door dit beestje. Plots voel je iets in je nek, op je hoofd, tussen je haar, en dat iets is druk bezig zich te heroriënteren, rondkijkend waar mogelijk soortgenoten zich bevinden en een volgende poging wagen het luchtruim te kiezen op zoek naar een nog beter oriëntatiepunt. Alsof het beestje nog nooit van wind, turbulentie of bries heeft gehoord, naïef vervolgt het zijn zoektocht naar iemand waarmee voortgeplant kan worden. En een mens hoort daar niet bij, is alleen mooi meegenomen op de tocht ernaartoe.
Natuurlijk heeft deze vlieg nooit over de mens gehoord, maar het zou na luttele pogingen een bestemming, een boom als een els bijvoorbeeld (die staan over het algemeen in de buurt van water) te bereiken, toch eens kunnen bedenken dat het vliegen niet bepaald door zijn soort is uitgevonden. Door pure onhandigheid heeft hij zijn tweede naam ‘Elzenvlieg’ verworven. Verder vliegen naar een volgende boom vanaf het vertrekpunt naast de sloot waar hij is ontpopt is te hoog gegrepen. Andere bomen houden niet zo van natte voeten als de els, dus heeft deze vliegensoort besloten om dankbaar van deze bomensoort gebruik te maken, hoewel hij zich daar vast niet van bewust is. Het elke andere soort boom kunnen zijn, het maakt deze slijkvlieg niet uit. Hij eet geen enkel onderdeel van de boom; binnen 3 dagen is het einde van z’n leven nabij, maar heeft hij zich hopelijk wel verzekerd van het voortbestaan van zijn soort.
Mocht er een mens tussen de één (zittend) en twee meter (staand) hoog zich ergens halverwege de route richting voortplanting bevinden, dan is dat dus mooi meegenomen.
Eigenlijk heeft de Gewone slijkvlieg zijn vleugels vooral voor de sier gekregen, want mooi zijn ze wel degelijk. Prachtige dooraderingen zijn te zien als je een moment neemt om die te aanschouwen. Slijkvliegen zijn traag; ze moeten tenslotte weer op adem komen van die enkele meters vliegen. Je zou kunnen zeggen dat die vleugels gezet zijn in een mooie bruine gloed, fraai het lichaam aan weerskanten bedekkend als het in rust is. Daarbovenop een kop die een beetje aan bepaalde snuitkevers doet denken, maar dat moet je dan maar op de koop toe nemen. Het bijt niet, het vreet niet, het jeukt niet, behalve dan een beetje van de schrik als het in je nekhaar is beland. En ondanks zijn naam lijkt hij het slijk afkomstig van de bodem van de sloot niet merkbaar aan zijn pootjes te zijn blijven hangen.

Ik wens allen een prettige ontmoeting.

Ton Zijp
Natuurgids IVN Amstelveen

Het is verboden deze column te dupliceren of te gebruiken zonder uitdrukkelijke toestemming van de schrijver/fotograaf/tekenaar.

Foto: Gewone Slijkvlieg (Sialis lutaria (Linnaeus, 1758)