2026 02 Gele ogen, Aleid Offerhaus

De aanleiding voor deze column waren natuurlijk de geel-ogige uilen, die een tijdje in Amstelveen rondhingen. Op de foto’s die onder vogelminnende Amstelveners circuleren spatten de gele ogen van deze uilensoort, de velduil, ervan af. Het gangbare verhaal is dat je aan de oogkleur (of eigenlijk de iriskleur) van uilen kan zien wanneer ze jagen. Donkere ogen voor de nachtjagers (bosuil en kerkuil), oranje ogen voor de schemerjagers (ransuil) en gele ogen voor de dagjagers (velduil en steenuil). Zo’n ezelsbruggetje is fijn, maar geeft geen antwoord op de vraag waarom ze dan gele, oranje of donkerbruine ogen hebben. De meeste vogels die ik overdag zie vliegen hebben namelijk donkere ogen.

De Amstelveense uilen behoren tot twee families: de ‘kerkuilen’ en de ‘echte uilen’. De kerkuil is – hou je vast – familie van de kerkuilen en de steenuil, de bosuil, de ransuil en de velduil zijn familie van de ‘echte uilen’. In de familie van de kerkuilen komen meer uilen voor, die lichte irissen hebben en – je voelt ‘m al aankomen – in de familie van de ‘echte uilen’ meer uilen met donkere irissen, maar van de plaatselijke leden van de echte-uilenfamilie heeft alleen de bosuil donkere irissen, want de ransuil heeft oranje en de velduil, zoals gezegd, gele irissen. Het lijkt er dus op dat de iriskleur echt een aanpassing is aan het gedrag van de vogel en niet een vaste eigenschap van een bepaalde familie. Met het zicht van de uil zelf heeft de kleur van de iris in ieder geval niets te maken. Wat een uil ziet is afhankelijk van de hoeveelheid kegeltjes en staafjes in haar netvlies (net als bij ons). Daar wordt immers het licht waargenomen, dat door de lens naar binnen valt. Het zou kunnen dat donkere irissen de eigenaar minder zichtbaar maken, maar als het echt donker is zie je toch niets, zelfs knalgele ogen niet. Daar staat tegenover dat het zelfs ‘s nachts nooit helemaal donker is (hier al helemaal niet). Uilen hebben in ieder geval hele grote, lichtgevoelige ogen, zo groot dat als je in haar oor kijkt je de achterkant van haar oog kan zien! Daarnaast hebben ze strategisch geplaatste oren en kunnen geluidloos vliegen. Als ik een veldmuisje was zou ik bij het zien van de zwart omrande grote, gele ogen van de velduil door angst bevangen worden en volledig bevriezen, maar waarom ze nu geel zijn weet ik eigenlijk nog steeds niet.

Aleid Offerhaus
Natuurgids IVN Amstelveen

Het is verboden deze column te dupliceren of te gebruiken zonder uitdrukkelijke toestemming van de schrijver/fotograaf/tekenaar