2026 01 Kwekers, Aleid Offerhaus

Voor mijn promotieonderzoek bestudeer ik gedroogde planten. Dat klinkt suf, maar het is juist heel erg leuk. Deze planten worden bewaard in de collectie van Naturalis in Leiden. Wat hebben levende planten in Amstelveen en gedroogde planten in Leiden met elkaar van doen?

De gedroogde planten maken onderdeel uit van een herbarium (een collectie gedroogde planten), dat bekend is onder de naam van één van de laatste eigenaren, Simon d’Oignies (1738-1782), een chirurg in het Oostenrijkse leger. Een identiek herbarium bevindt zich in Zierikzee, waar het in het Stadhuismuseum prachtig tentoongesteld is. Alles bij elkaar gaat het om 1127 plantenexemplaren verdeeld over 827 soorten en na enig onderzoek ben ik tot de conclusie gekomen dat beide herbaria 300 jaar geleden in de Leidse botanische tuin tot stand zijn gekomen. Bijna de helft van de planten in deze herbaria komt niet uit Nederland, maar uit Amerika, het gebied rond de Middellandse Zee en Zuid-Afrika. Vandaag de dag zijn exotische planten geen bijzonderheid meer. Sterker nog, ze hebben de inheemse overtroeft in bekendheid. Iedereen praat over de Monstera alsof het de normaalste zaak van de wereld is, hoewel het een tropische plant uit Amerika is, maar een kenner van een Beekpunge, een inheems plantje dat aan de slootkant groeit, is ver te zoeken (toegegeven: ze zijn er wel).

In de Leidse botanische tuin bevonden zich 300 jaar geleden verschillende soorten kassen, waar subtropische planten met veel stunt- en vliegwerk in leven werden gehouden, maar een tropische plant kweken, zoals banaan of ananas, was in die tijd nog steeds een hoogstandje. Boerhaave (1668-1738), de toenmalige directeur van de botanische tuin in Leiden, kreeg van andere plantenkenners uit de hele wereld zaden van planten toegestuurd, maar ook kwekers uit de omgeving van Leiden stuurden hem (zaden en bollen van) planten toe. Deze toevloed van planten leidde ertoe dat de tuin, die niet groter was dan een half voetbalveld, op een zeker moment bijna 6000 plantensoorten telde. De bulk van de kwekers zit tegenwoordig in Aalsmeer, maar Amstelveen was in de tijd dat het nog Nieuwer-Amstel heette ook een kwekersdorp. Een van die kwekers was Koos Landwehr, die met zijn plantenkennis Amstelveen heeft verrijkt met prachtige heemparken, waar juist de inheemse planten de boventoon voeren. Waar de kennis en productie van exotische planten in Leiden en omgeving begon, produceert Aalsmeer vandaag de dag de meest prachtige, exotische, planten en is Amstelveen de trotse beheerder van parken met een keur aan inheemse planten. Het kan verkeren.

Bij de foto: Afrikaanse klimlelie, nu gewoon te koop bij de bloemist, toen een zeldzaamheid. Afbeelding uit collectie Naturalis Biodiversity Center, Leiden.

Aleid Offerhaus
Natuurgids IVN Amstelveen

Het is verboden deze column te dupliceren of te gebruiken zonder uitdrukkelijke toestemming van de schrijver/fotograaf/tekenaar.