2015 10 Giftige paddenstoelen, Henk Breij

Ik krijg in de paddenstoelentijd vaak de vraag voorgelegd of een bepaalde zwam eetbaar is of juist niet.

Gekscherend antwoord ik dan wel eens dat alle paddenstoelen eetbaar zijn, maar sommigen slechts één keer. Het meest bekende voorbeeld van een giftige paddenstoel is de Groene knolamaniet, met in het kielzog de Vroege en Kleverige neefjes. Alle drie de soorten worden vaak aangezien voor champignons door mensen die weinig kennis hebben van zaken of te veel haast hebben bij het verzamelen van een maaltje.

De amanieten zijn namelijk altijd in het bezit van een knol, terwijl die bij alle champignonsoorten ontbreekt. Aan de smaak is overigens niet te merken dat een paddenstoel gifstoffen bevat, de Groene knolamaniet is een uiterst smakelijke paddenstoel, een feitje dat ik overigens niet uit persoonlijke ervaring aan de weet ben gekomen. Naaktslakken zijn verzot op deze zwam en hebben totaal geen last van de toxische stoffen in deze paddenstoel, die bij de mens de lever en nieren dusdanig beschadigen, dat na het eten van de paddenstoel de dood na enkele dagen, op een buitengewoon onaangename wijze, intreedt. De Romeinse keizer Claudius is op deze manier in het jaar 54 na Christus aan zijn einde gekomen. Claudius was net als veel andere Romeinen een groot liefhebber van gerechten waar de Keizeramaniet was verwerkt, een prachtig rode paddenstoel die ten zuiden van de Alpen veel voorkomt. Zijn vierde vrouw Agrippina, die haar zoon Nero op de troon wilde krijgen, mengde een Groene knolamaniet door een van zijn maaltijden. Ze was de keizerlijke voorproevers te slim af, doordat de eerste vergiftigingsverschijnselen pas na een tiental uren optreden. Zo moest Rome branden dankzij deze vileine paddenstoel.

De vliegenzwam is een neefje van de Groene knolamaniet en bevat ook giftige stoffen die echter niet dodelijk zijn en bovendien in lage concentraties voorkomen. De paddenstoel werd en wordt door sjamanen wel gebruikt om contact te leggen met de wereld van geesten en goden. De zwammen werden in het najaar geoogst en in dennenbomen dagenlang te drogen gehangen. Sommige mensen denken dat het versieren van onze kerstbomen wel eens op dit gebruik terug zou kunnen gaan.

Binnen het geslacht van de amanieten is er nog een duo dat de paddenstoelen consumerende mens een loer kan draaien. De uiterst smakelijke en culinair zeer gewaardeerde Parelamaniet lijkt bedrieglijk veel op de Panteramaniet. De laatste soort bevat echter dezelfde gifstoffen als de Vliegenzwam, alleen in veel hogere concentraties.

Afgezien van de Panteramaniet komen al deze soorten in ons Amsterdamse Bos voor. Gelukkig leven wij in een mycofoob land, mensen zijn uiterst voorzichtig en terughoudend in hun omgang met paddenstoelen. Indien U bent aangestoken door de trend om zelf eten uit de natuur te verzamelen, zorg er dan voor dat uw paddenstoelenmaaltijd geen Laatste Avondmaal wordt.


Henk Breij
Natuurgids IVN Amstelveen

Het is verboden deze column te dupliceren of te gebruiken zonder uitdrukkelijke toestemming van de schrijver/fotograaf/tekena(a)res.