2014 11 De smient, Aleid Offerhaus

Er is één ding wat Smienten en pepernoten met elkaar gemeen hebben: ze zijn er voordat je er erg in hebt. Eerst druppelsgewijs, dan mondjesmaat en tenslotte zitten de sloten dicht en de schappen vol. Er is nog iets wat ze gemeen hebben: ze zijn niet wat ze zeggen te zijn: in pepernoten zit namelijk geen peper en een Smient is eigenlijk geen Smient.

Vanaf september komt deze eend ons land binnendruppelen om uiteindelijk met honderdduizenden exemplaren hier te overwinteren. Je kan veel over het Nederlandse klimaat zeggen, maar -70° wordt het hier gelukkig niet en dat is dan ook precies de reden dat de Smienten massaal het noorden van Europa en Azië (Siberië) ontvluchten.

De Waddenzee is – zoals voor veel watervogels – de grootste trekpleister, maar de polders en plassen rond Amstelveen mogen er wat de Smient betreft ook zijn. Vroeger met een duidelijke voorliefde voor Zeegras heeft de Smient nu eieren voor haar geld gekozen en is overgestapt op wat er in sloten en  weilanden groeit. Zeegras groeide vóór de afsluiting in aaneengesloten velden in de Zuiderzee en de Waddenzee. De verstoring die de afsluiting met zich mee bracht zorgde ervoor dat het Zeegras langzaam maar zeker verdween. Gelukkig werkt men nu aan het herstel ervan, want Zeegras is niet alleen ontzettend lekker, maar ook een geschikte  kustbeschermer, die de golfslag tempert en voor sediment zorgt. De Smient werkte ondertussen hard aan haar eigen herstel.Smient betekent zoveel als 'kleine eend', maar hoewel kleiner dan de meer bekende Wilde eend (die van 'de eendjes voeren') is-ie nog altijd een stuk groter dan de minder bekende Taling.

ivn amstelveen smientVoor Linnaeus was de Smient de eend par excellence, want hij gaf haar de wetenschappelijke naam Anas penelope, wat zoveel betekent als Eend eend: het één het latijnse, het ander het griekse woord voor eend. De vrouw van Odysseus heeft er schijnbaar niets mee te maken, maar het verhaal gaat wel dat Penelope door eenden is gered nadat ze door haar vader met luiers en al in zee gegooid werd (hij wilde liever een zoon...)

Zo trouw als Penelope, zo mooi is de Smient: de mannetjes hebben een prachtige roodbruine kop met een goudgele streep erover en sterk contrasterende wit-zwarte voorvleugels, de vrouwtjes zijn uit praktische overwegingen minder kleurrijk.  Even opvallend is het geluid dat de Smient maakt: knorrende vrouwtjes en fluitende mannetjes, een mooier liefdesduet zal je niet snel aantreffen op deze schaal.

Als het gaat schemeren tref je de Smienten al slobberend op het water aan, bij daglicht al grazend op het land. Bij gevaar vliegen ze met z'n allen op, voor de belager een waar rookgordijn van verblindende veren. Als Sinterklaas vertrokken is en de pepernoten uit de schappen verdwenen zijn, bereikt het aantal Smienten zijn hoogtepunt. Wat niet wil zeggen dat het aantal stabiel blijft, want als het hier echt gaat winteren, trekken ze verder.  3 Dagen kan-ie zonder gras, maar dan wordt het kritiek voor deze eend, die (als alle andere vogels) én warm én licht genoeg moet zijn om de lange, koude weg naar grazige en vochtige weiden af te leggen.

Sta de volgende keer even stil als je dit vliegende, fluitende en slobberende wondertje in de polder ziet.

Aleid Offerhaus
Natuurgids IVN Amstelveen

Het is verboden deze column te dupliceren of te gebruiken zonder uitdrukkelijke toestemming van de schrijver/fotograaf/tekena(a)res.