Slootjesdagen
Slootjesdagen
dinsdag15jun2021

Terugblik: Met zijn allen de sloot in voor Slootjesdag

Nederland is een rijk vol sloten. Maar voor de waterkwaliteit van deze 330 duizend kilometer sloot is weinig oog. Om dat te veranderen is er Slootjesdag. Dit weekend trekken honderden vrijwilligers, belangstellenden en kinderen de sloot in. ‘Moet je kijken, ál die watervlooien.’

Als Remy (8) uit Almere een sloot ziet, is het alsof een onzichtbare kracht hem naar de waterkant trekt. Vooral de gedachte aan een kikker kan de jongen niet weerstaan. ‘Geloof me, ik ben heel goed in kikkers vinden’, zegt hij opgetogen.

Zijn passie voor kikkers gaat zelfs zo ver dat Remy de kikkers soms uit de sloot steelt. Drie weken geleden nog stond zijn moeder Daniëlle in Remy’s slaapkamer oog in oog met zo’n stiekem naar binnen gesmokkeld exemplaar. ‘De kikker keek naar me met een blik van: o, o. En zo keek ik ook naar het dier. Remy bleek zelfs nog meer kikkers in zijn kast te hebben verstopt.’

Als straf kreeg de jongen een ‘slootverbod’: een week lang mocht bij niet naar de sloot vlakbij zijn huis. ‘Maar het lukt hem niet om zich eraan te houden. Telkens komt hij onder de modder thuis. Dus we verlengen het verbod steeds met een week. Al drie weken lang.’

Dit weekend heeft zijn moeder een uitzondering maakt. Want het zijn de jaarlijkse ‘Slootjesdagen’. ‘Voor Remy is dit het hoogtepunt van het jaar’, vertelt ze terwijl haar zoon op deze zonnige zaterdag met zijn visnetje verdwijnt in het riet van de Weidepoel. ‘Kijk je wel uit voor bloedzuigers’, waarschuwt ze nog terwijl Remy’s laarzen zinken in de modder van het Vroege Vogelbos.

Honderden vrijwilligers

Het is de zevende keer dat IVN Natuureducatie de ‘Slootjesdagen’ organiseert. Op meer dan honderd plekken door heel Nederland komen honderden vrijwilligers, kinderen en hun ouders samen. Aanvankelijk begonnen de ‘Slootjesdagen’ met het doel om vooral kinderen meer te leren over de dieren en planten die in de sloot leven.

Maar inmiddels worden de resultaten van de slootjeszoektocht ook voor wetenschappelijk onderzoek gebruikt. Zo analyseert het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) samen met onder meer Universiteit Wageningen de bevindingen, om te kijken hoe het gesteld is met de kwaliteit van het Nederlandse slootwater. In 2018 scoorde het slootwater net geen zeven, vertelt ecoloog Froukje Rienks. In 2019 was dat cijfer gedaald naar een mager zesje. Vorig jaar gingen de Slootjesdagen als gevolg van corona niet door. ‘Dus we zijn heel benieuwd hoe het nu met de sloten gaat, en wat de invloed van de droogte van vorig jaar bijvoorbeeld is geweest. Het leven in een drooggevallen sloot herstelt zich niet zo snel.’

Nederland is - met 330 duizend kilometer sloot - een ‘rijk vol sloten’. Maar, zegt Rienks, ‘als we praten over waterkwaliteit, hebben we het vaak over het water in de rivieren en meren. En dat terwijl sloten ook een belangrijk onderdeel van ons landschap vormen.’ Bovendien kan de sloot een signaalfunctie vervullen. ‘Sommige afvalstoffen zullen eerst in een sloot belanden voordat ze zich verspreiden. Denk bijvoorbeeld aan PFAS of een overmaat aan meststoffen. Het is dus een van de plekken waar als eerste de alarmbellen kunnen afgaan.’

Divers pluimage

Een gezonde sloot herken je volgens Rienks aan de helderheid van het water, maar ook aan een divers pluimage van bewoners. ‘Waterwantsen, waterkevers, kokkerjuffers en libellenlarven bijvoorbeeld.’ Is het water in de sloot er minder goed aan toe, dan is het vaak een groenbruine soep, en vind je er posthoornslakken, rattenstaartlarven en steekmuglarven.

‘Moet je kijken, ál die watervlooien.’ IVN-vrijwilliger Jan van den Bos staat voorover gebogen over één van de aquaria. Eerder vandaag heeft hij samen zo’n tien andere vrijwilligers de waterbakken klaargezet op de picknicktafels naast de Weidepoel. Om hem heen lopen kinderen inmiddels af en aan met hun visnetjes. De ene komt bruine drab brengen, de ander heeft een watersalamander gevonden of een kronkelende bloedzuiger. Alle dieren gaan tijdelijk in de bakken - zodat iedereen kan zien wat er leeft in deze poel. Later vandaag zullen de dieren worden teruggezet.

Na een uur zit kronkelen er in elk aquarium dieren. En dus is Van den Bos tevreden. Met de waterkwaliteit van deze poel is het prima gesteld, vertelt hij terwijl vlak voor zijn neus een waterkeverlarf heel langzaam een kleinere larf verorbert.

Ook Remy kan er geen genoeg van krijgen. Nog steeds struint hij door het riet, op zoek naar een kikker. Soms gooit hij wat blaadjes omhoog, en een enkele keer vliegt er een houtblok door de lucht. Hij heeft al twee padden gevangen. Maar dat vindt hij een matig resultaat. ‘Kikkers kunnen weg zwemmen, padden niet. Daarom vind ik het vangen van een kikker een leukere uitdaging’.

Even lijkt hij geluk te hebben. Juichend komt hij uit het riet tevoorschijn. Met zijn vuist in de lucht. ‘Een kikker', roept hij uit terwijl hij richting vrijwilliger Van den Bos rent. Boven het aquarium opent hij zijn hand. Maar dan kijkt hij teleurgesteld. ‘Oh nee, het is een pad. Alweer.’

Dit artikel everscheen op 12 juni 2021 in Volkskrant.
Redacteur: Elsbeth Stoker