Natuur in de Buurt

Onze versteende steden en dorpen kunnen meer groen in de buurt goed gebruiken. Natuur in de bebouwde omgeving helpt tegen hittestress, wateroverlast en draagt bij aan biodiversiteit en een hechtere buurt. Samen met bewoners, gemeenten, projectontwikkelaars en anderen hebben we in 2021 ervoor gezorgd dat de buurt een stuk groener kleurt. Zo bestelden 3.300 mensen het ‘Bosje hier & Bosje daar’-pakket, 1.200 mensen het Tuiny Forest-pakket, zijn er 50 Tuiny Poelen bijgekomen en startten we de samenwerking NL Vergroent om de Nederlandse tuinen sneller te vergroenen. Met projecten en campagnes zoals Tiny Forest en de Tuincampagne hebben we het landelijk mediabereik rond het thema Natuur in de Buurt flink vergroot. Onder andere NRC, Trouw, AD, EenVandaag, Vroege Vogels en Tegenlicht werden bereikt. In de nieuwe Natuur in de Buurt nieuwsbrief (1.400 abonnees) deelden we tips en inspiratie met gemeenten, woningcorporaties en bedrijven over het vergroenen van de buurt. 

jaarverslag naidb visual

Bosje hier & Bosje daar

Iets goeds doen voor de natuur dichtbij én de natuur verder weg? Dat kon in 2021 met ‘Bosje hier & Bosje daar’, een samenwerking tussen Intratuin, Wereld Natuur Fonds, Tuinbranche Nederland en IVN. In het pakket zitten inheemse boompjes en struiken voor 3m2 oppervlakte tuin. Voor elk pakket plant het Wereld Natuur Fonds drie bomen in het Atlantisch regenwoud in Brazilië. Goed voor de vlinders in de tuin én goed voor de jaguar in het regenwoud. In 2021 werden via Intratuin 3.300 pakketten verkocht. Daarmee werden bijna 10.000 bomen geplant in het regenwoud en werden 10.000 m2 inheemse bomen en struiken geplant in Nederlandse tuinen.

bosje hier bosje daar jaarverslagDe vlindertuin van IVN Arnhem
Op een prachtige plek in Arnhem, verscholen achter Park Sonsbeek, vliegen bij lekker weer allerlei vlinders rond. In de vlindertuin van IVN Arnhem is het in het voorjaar een drukte van jewelste. De vlindertuinwerkgroep van IVN Arnhem onderhoudt de tuin. IVN’er Linda Wolsing coördineert de werkgroep en werkt al zo’n 10 jaar in de tuin: ‘Elk seizoen geeft een andere beleving. In mei ruik je de salvia, in december komt de geur van de winterjasmijn je tegemoet. Maar wat altijd blijft: het gevoel van rust en diversiteit van flora en fauna.’ Iedere donderdagochtend werkt de vlindertuinwerkgroep in de tuin: harken, snoeien of grasplukken. In 2021 zagen ze voor het eerst de kleine parelmoervlinder en het scheefbloemwitje.

Onder het maaiveld

Met het project ‘Onder het Maaiveld’ brengen we structurele verandering teweeg in de omgang met onze waardevolle bodem. Om de bodem tot leven te brengen bij basisschoolleerlingen en tuinbezitters hebben we een schoolprogramma en tuincampagne ontwikkeld en in september 2021 als piloteditie uitgerold. Zowel scholen als tuinbezitters bleken erg enthousiast.

Bodemlespakket
Het schoolprogramma betreft een online lespakket voor onderbouw, middenbouw en bovenbouw waarin de docent en leerlingen worden meegenomen naar de fascinerende wereld onder de grond. 248 basisscholen hebben het bodemlespakket met de bodemleven-kijkbak ontvangen. Dit overtrof het gewenste aantal van 100 scholen voor deze pilot ruimschoots.

Tuinbodemcheck
Voor tuinbezitters is een tuincampagne ontwikkeld waarin een citizen science toolkit centraal staat: de Tuinbodemcheck. Met de tuinbodemcheck kun je tot op de bodem uitzoeken wat de kwaliteit van het bodemleven in jouw eigen tuin is. Je krijgt een toolkit met daarin alles wat je nodig hebt: een meetlat, een loep, een bodemdierenkaart, een scoreformulier en tuinkerszaadjes. Als aanvulling op de toolkit is de e-learning “Onder het Maaiveld” ontwikkeld met een toelichting op de Tuinbodemcheck en waarin je meer over de bodem kunt leren. In de pilotfase van de Tuinbodemcheck waren 400 exemplaren beschikbaar. Deze waren snel vergeven – we ontvingen ruim 1.600 aanvragen. De e-learning werd 1.540 maal gevolgd.

onder het maaiveld jaarverslag

Nederland zoemt

Met Nederland Zoemt komen we in actie voor de wilde bij, zodat dit belangrijke beestje meer voedsel en nestgelegenheid krijgt. Op 17 en 18 april 2021 vond de vierde Nationale Bijentelling plaats. Ruim 11.000 mensen deden mee en in totaal telden zij, ondanks het koude voorjaar, ruim 190.000 bijen en zweefvliegen.

Gemeenten beheren een belangrijk deel van de openbare ruimte, zoals bermen, parken en plantsoenen. Om gemeenteambtenaren die zich bezighouden met groenbeleid en -beheer aan te sporen dit zo bijvriendelijk mogelijk te doen, organiseerde Nederland Zoemt in 2021 twee webinars. In dit webinar deelden experts uit de praktijk hoe je kunt werken aan bloemrijke bermen en aan succesvolle samenwerkingen tussen gemeente en burgerinitiatieven. Met in totaal meer dan 200 deelnemers was dat een groot succes.

Op 5 november werd de prijs van bijvriendelijkste gemeente 2021 uitgereikt. De verkiezing vond voor de vierde keer plaats met deze keer als genomineerden de gemeenten Zuidplas, Gouda en Almere. Wethouder Jan Willem Schuurman nam de prijs in ontvangst namens de gelukkige winnaar: de gemeente Zuidplas. De gemeente kreeg een bijenhotel van TP Solar, ecologisch advies van Tauw, bijvriendelijke bloembollen van JUB Holland en bijvriendelijke planten van Griffioen Wassenaar cadeau.

Maar niet alleen gemeenten kunnen in actie komen voor de wilde bij, dat kan iedereen in eigen tuin of op eigen balkon. Er zijn 20 bijentrainers opgeleid, die in 10 tuincentra verspreid over het land minibijenworkshops geven aan het winkelend publiek. In 10 minuten leren klanten hoe ze hun tuin of balkon bijvriendelijk kunnen maken.

‘Ik ben blij dat onze inspanningen zijn vruchten hebben afgeworpen. Deze prijs is een mooie bezegeling en we blijven ons uiteraard inzetten voor nog meer biodiversiteit in onze gemeente. Wat ik vooral heel belangrijk vind, is dat dit beleid door iedereen, zowel inwoners, ambtelijk, bestuurlijk en de raad gedragen wordt.’ - Wethouder Jan Willem Schuurman

Natuurinclusief Bouwen

Bij natuurinclusief bouwen gaan we voor meer ruimte voor natuur én natuurbeleving bij nieuwbouw, renovatie of herstructurering van de woon- of werkomgeving. Veel partijen zijn al goed bezig met slimme technische oplossingen, zoals groene daken en gevels. IVN voegt daar iets aan toe door de gebruikers (bewoners en werknemers) te betrekken bij hun groene woon- en werkomgeving. Ons doel is om wonen, werken en de natuur met elkaar te verbinden. Met als resultaat: een betere leefomgeving voor mens en dier. We ontwikkelen nieuwe programma’s die aansluiten op de behoeften van onze partners (overheden, projectontwikkelaars, woningcorporaties en bedrijven). Zo zijn er omtrent natuurinclusief wonen bijvoorbeeld 40 natuurlijke tuinen aangelegd in Arnhem in samenwerking met het BPDF Bouwfonds Gebiedsontwikkeling. Omtrent natuurinclusief werken is onder andere het programmavoorstel ‘Werklandschappen van de Toekomst’ in oktober 2021 ingediend bij het Nationaal Groeifonds. Inmiddels is 26 miljoen euro uit het Nationaal Groeifonds gereserveerd voor de aanvraag. Om de miljoenenimpuls ook echt werkelijkheid te maken, gaat IVN samen met de andere indieners van het plan aan de slag met een aangepast voorstel.

Tiny Forest

Een Tiny Forest is een dichtbegroeid, inheems minibos en zo groot als een tennisbaan. Dit bos is niet alleen een prettige plek voor vogels, vlinders en bijen, maar ook voor mensen. Kinderen leren in het buitenlokaal over de natuur en buurtbewoners ontmoeten elkaar op een groene en gezonde plek. In 2021 vonden een aantal belangrijke activiteiten plaats. Samen organiseerden IVN’ers, scholen en buurtbewoners 60 Tiny Forest plantdagen. Daarbij werd begin juni 2.000 m2 bedrijventerrein omgetoverd in een klein natuurgebied met onder andere een Tiny Forest. Ook hebben we stappen gemaakt om de Tiny Forest- beweging binnen Europa zichtbaarder te maken en Tiny Forest-makers op te leiden en te binden aan ons netwerk. In juli won Tiny Forest de ‘Make a Difference Battle’ van Accenture en ontving daarmee 50 dagen gratis advies. Met ondersteuning van de Accenture consultants wordt een digitaal platform ingericht. Onderstaande grafieken geven een overzicht van het aantal Tiny Forests en het aantal bereikte mensen.

aantal tiny forests jaarverslagGrafiek 1: aantal Tiny Forests over de periode van 2015-2021

aantal mensen tiny forests jaarverslagGrafiek 2: aantal bereikte mensen (kinderen, buurtbewoners, leerkrachten) over de periode van 2015-2021

Mediabereik Tiny Forest
Zowel in binnen- als buitenland is er aandacht geweest voor Tiny Forests. Zo waren de Tiny Forests te zien op NOS Klimaattop, de BBC, National Geographic en VPRO Tegenlicht. 

Bekijk de VPRO Tegenlicht aflevering over Tiny Forest 

Positieve effecten Tiny Forests
Jonathan (10) uit Aduard (Groningen) zamelde samen met een vriendengroepje geld in om een eigen bos te maken: ‘We wilden het eerst aan het Wereld Natuur Fonds geven, maar toen ging het zo goed dat het een beter idee was om zelf een bosje te maken,’ zegt Jonathan tegen RTV Noord. Waarom een bos? ‘Omdat daar veel insecten kunnen wonen en bomen CO2 opnemen.’ Uit onderzoek blijkt inderdaad dat Tiny Forests de biodiversiteit bevorderen en CO2 opslaan. Ook draagt een bosje bij aan klimaatadaptatie. Tussen 2017 en 2021 ontdekten onderzoekers van Wageningen Environmental Research 636 diersoorten en 298 plantsoorten in 11 Tiny Forests. Ook is gemonitord dat een Tiny Forest jaarlijks 127,5 kg/CO2 opslaat, wat op kan lopen tot wel 250 kg/CO2. Daarbij hebben de 11 Tiny Forests sinds 2018 zes miljoen liter regenwater verwerkt.

Lees alle Tiny Forest onderzoeksresultaten 

tiny forest jaarverslag