Veenmol

Gryllotalpa gryllotalpa oftewel Veenmol

veenmol

Twee weken geleden, tijdens een Nordic Walking tocht die startte vanaf Hotel Van Marion in Oostvoorne, werd ik door Simone, onze gids, gewezen op een beest dat daar over het pad liep/kroop. Het dier zag eruit als een insect, dus ik was verbaasd over de naam die Simone het dier gaf: Veenmol.

Dan denk ik aan een mol en dus aan een zoogdier. Maar de Veenmol is een insect, een krekel eigenlijk. De Veenmol heeft zijn naam te danken aan het feit dat hij onder de grond leeft en graafpoten heeft met scherpe nagels met daaraan een breed stuk om de grond weg te scheppen. De Veenmol kan met deze graafpoten razendsnel gangen graven.

De naam van de Veenmol, Gryllotalpa gryllotalpa, komt uit het Latijn: Gryllus = krekel en Talpa = mol. Andere namen die wel gebruikt worden zijn aardkrekel of molkrekel. Maar krekels en Veenmollen behoren niet tot dezelfde familie. Wel behoren beide tot dezelfde onderorde, de Ensifera.

De Veenmol is met een lengte van 5 tot 7 centimeter één van de grootste insecten die in West-Europa voorkomen. De vrouwtjes zijn ongeveer 7 cm lang en de mannetjes zijn wat kleiner, circa 5 cm. In Nederland zijn Veenmollen zeldzaam, behalve in Zeeland en Zuid-Holland, waar ze vrij algemeen voorkomen. In België is de Veenmol zo zeldzaam, dat hij als bedreigd op de Vlaamse Rode Lijst van sprinkhanen en krekels staat.

Het voedsel van de Veenmol bestaat uit planten, wortels en blaadjes, maar ook uit andere dieren, zoals regenwormen en engerlingen en emelten (larven van o.a. ritnaalden, aardrupsen, kevers). Ze zijn ook kannibalistisch en eten hun eigen soortgenoten. De voornaamste vijand van de Veenmol is de gewone “echte” mol. Maar ook uilen, eksters, katten, enz. lusten wel een Veenmol.

Veenmollen kunnen ongeveer 2 ½ jaar oud worden. Veenmollen zien er door hun grootte en vreemde uiterlijk nogal afschrikwekkend uit. Ze kunnen goed vliegen en zwemmen. Ze komen voor in vochtige weilanden, veengrond en percelen en tuinen die grenzen aan sloten.

Veel weet men over de voortplanting van de Veenmol, ook omdat ze in de paartijd goed zijn waar te nemen. Het mannetje maakt in het voorjaar (eind april, begin mei) een holletje. Dan gaat hij in de ingang van het hol zitten tjirpen, waardoor het geluid versterkt wordt. De mooie snorrende baltsroep van de mannen kun je horen in mei en juni. Het geluid lijkt op de roep van de rugstreeppad. Luister maar:

                           https://waarneming.nl/sound/1678.mp3

De paring vindt plaats in het gegraven hol, waar het vrouwtje tot wel 300 eitjes legt. De eitjes tezamen hebben de omvang van een groot kippenei. Het hol met de eitjes wordt goed dicht gemaakt om ze te beschermen tegen allerlei roofdieren. Om het nest heen maakt het vrouwtje ook afwateringsgangen. Wanneer het warm wordt, brengt ze het nestje naar boven tot vlak onder de oppervlakte, zodat de warmte van de zonnestralen de eitjes kan uitbroeden. Daalt de temperatuur, dan laat ze het nest weer dieper in de grond zakken. Om de eitjes eerder te laten opwarmen door de zon knaagt ze alle planten boven het nest weg. Hierdoor ontstaat ook schade. Daardoor is het nest van een Veenmol gemakkelijk op te sporen, omdat de beplanting erboven vaak verdroogd en dood is. De moeder verzorgt de eitjes door ze schoon te houden en de jongen door ze te beschermen tegen roofdieren en kou en warmte. Dit is opmerkelijk voor een solitair levend insect.

Na ongeveer 14 dagen worden de Nimfen, de jonge Veenmollen, geboren. In koudere omstandigheden kan het echter 1 maand duren voor ze geboren worden. Na de geboorte van de Nimfen is het vrouwtje druk met de verzorging.

De Nimfen verlaten het nest als ze 3 weken oud zijn. De ontwikkeling tot een volwassen Veenmol duurt anderhalf jaar. Dit gebeurt door een onvolledige gedaanteverwisseling. Dat betekent dat ze een aantal keren moeten vervellen, voordat ze eruit zien als een volwassen exemplaar.

Bronnen:
https://nl.wikipedia.org/wiki/Veenmol
https://www.nvwk.nl/actueel/columns/natuur-te-dicht-bij-huis-de-veenmol
https://schooltv.nl/video/de-veenmol-geen-mol-maar-wat-dan-wel/  (geweldig filmpje)

Letta Lageweg