Verslag Lezing Schaapherder 9 Oktober 2026

Marcel van de Laan woonde in Utrecht en had een eigen ICT bedrijf. Ongeveer 7 jaar geleden kocht hij een border collie en met zijn hond is hij begonnen met schapendrijven. Omdat zijn tuin in Zeist toch echt te klein was voor het houden van schapen, is hij 5 jaar geleden met zijn gezin naar Rijssen verhuisd. Daar had hij ruimte om schapen te houden en al snel werd de hobby verdiept met een opleiding tot schaapherder in Velp.
Twee jaar geleden deed zich de mogelijkheid voor om aan de slag te gaan als schaapherder op de Borkeld en inmiddels is Marcel de hoofdherder op de Borkeld. Afgelopen tijd zijn de nodige veranderingen doorgevoerd bij de schaapskudde, waaronder de keuze om alleen met het Drents Heideschaap verder te gaan. Dit schaap is wat kleiner dan bijvoorbeeld de Texelaar, staat wat hoger op de poten en heeft een langere staart, wat ze uitstekend geschikt maakt voor de begrazing op de schrale heideterreinen op de Borkeld. Een schaap eet circa 3k groenvoer per dag en werpt meestal één lam, soms twee. Inmiddels is hij uitgebreid naar 2 kuddes met in totaal 500 schapen. Daarnaast zijn er nog 40 landgeiten.
De kuddes zijn ondergebracht in Stichting Schaapskudde Hof van Twente. Naast Marcel is er nog een herder en is er een herder in opleiding. Naast de herdersactiviteiten wordt er o.a. voorlichting gegeven, onderwijs aan kinderen verzorgd, een schapenscheerdag gehouden en wol verwerkt (denk aan vilten, breiwerk, of verwerking tot mestkorrels voor in de tuin).
Op dit moment zijn er nog circa 80 traditioneel gescheperde schaapskuddes in Nederland, 100 professionele herders en evenveel vrijwillige herders. Het werk van de schaapskuddes bestaat uit het verbeteren van de biodiversiteit op de heide en in standhouden van het cultuurlandschap. In Nederland waren eind 19e eeuw grote heidevelden, ook rond Rijssen. In de hoek Rijssen, Markelo, Goor en Enter waren meer dan 20 schaapskooien met kleine kuddes. De mest werd opgevangen in de potstal en in het voorjaar verspreid over de akkers. Met de intrede van kunstmest werden vele heidevelden en moerassen omgezet in landbouw- en weidegronden en daarmee verdween het aantal kuddes in Nederland en in de buurt in een snel tempo.
De heidevelden blijken echter belangrijk voor de biodiversiteit. Om vergrassing (vooral door stikstofdepositie) en de opschot van met name berk, Amerikaanse vogelkers en grove den tegen te gaan, is een schaapskudde van groot belang.
De schaapskudde op de Borkeld werkt volgens een vooraf vastgesteld schema zodat de schapen altijd op het juiste moment op de juiste plek grazen.
Bij de plekken met jeneverbessen worden de jonge planten gemarkeerd en wordt de kudde verplaatst voordat ze aan de struik kunnen beginnen. Als afsluiting liet Marcel ons diverse planten zien die op de Borkeld voorkomen.

Deze keer hebben we de wolf maar overgeslagen.