Vlinderwandeling

Datum: 16 juli 2019
Locatie: Steengroeve (Winterswijk)

Afwijkend ten opzichte van de normale verslagen is dit verslag in het Nedersaksisch. De auteur heeft dit meer gedaan (zie deze website).

door Annemarie Damveld

Pennevoggels wandeling bie de steengroeve in Wenters.

Zundagmiddag, tied vuur ’n wandeling met de IVN Oost-Achterhoek.
Dizze moal nemt ze oons met op pennevoggeljacht, bie de steengroeve in Wenters. De gids vertelt eerst oaver ’t onstoan van de steengroeve, den in 1932 as kalkwinning begonnen is. Der bunt dree depe putten woar ze kalksteen oet-ehaald hebt en ene doarvan is nog in gebroek vuur de winning.
Den kalksteen wördt gebroekt vuur de wegenbouw as vulmateriaal en vuur de landbouw as meststof en ie könt de kalksteen ok terug veenden in oen tandpasta. In ’n andere put breudt de zeldzame oehoe en dit joar hef ’t paartjen, dree kuukens groot ebracht.

’t Gesteente dat op dizze stea vuurkump, stamt oet de geologische tied “Trias”.
’t Is ontstoan zowat 240-236 miljoen joar terugge in ’n ondepe zee den te vergelieken is met onze waddenzee. Deur de plooiing van ’t eardoppervlak en deurdat de loage hoaste verticaal verschuf, ligt de oaldere ofzettingen op dizze stea hoger dan woaraans. ’t Gebeed is eankeld 2800 meter lang en 200 meter breed en zo‛n 40 meter dikke en ie könt der fossielen veenden. Die vondsten könt schölpen wean, zoas “Myophora” mar ’t könt ok botresten wean van veer soorten “Nothosaurus”. En mangs veen ie der gold, joa Wenters gold: “pyriet”


Wieleu wördt in-edeeld in dree tropkes van zeuven leu en goat elk op pad met ’n gids.
Oaver ’n zaandweg kuiert wieleu richting ’t heksenbos, want doar bunt de vleenders. ’t Heksenbos dankt zien naam an de jongens, die in de joaren dartig van de veurige eeuw in Wenters op natuurkamp gungen. Heksenkroed, dat vake deur heksen gebroekt wördt, kump hier völle vuur.
’t Is verneumd noar de toverkol Circe oet de Griekse mythologie. De jongens deet hier op kamp kwamen, hebt veur meer plekken, roondumme Wenters, namen bedacht, zoas biejveurbeeld ’t Nonnenven an de Borkense baan.

In ’t heksenbos loopt wieleu deur ’t hoge grös en strukelt wieleu zowat oaver de brummelstruken, deet hier völle stoat.
’t Is weendstille en de zunne kump der deur. Tusken ’t grös steet waterpepper, springzoad, tormentil, egelkopje en de dagskoekoeksblome.
Wat van die soorten planten stoat op de rooje lieste, mar komt in dizze omgeving völle vuur. Wieters greujt der ok vleerbusken, oa de peterselievleerstroek, den neet völle vuurkump in Nederlaand, moar wal hier op de kalkgroond, woar ze good op greujt.

Bie ’n trop stekdiesel (akkerdistels) zee‛w völle pennevoggels.
Stekdiesel is ’n waardplante vuur völle verscheidene vleenders. Zo vleendert de kleene iesvoggelvleender (kleine ijsvogelvlinder) veurbie, ie könt um hoaste neet op de foto kriegen. Dizze vleender steat op de rooje lieste, mar hier kump hee völle vuur, net as de keizersmantel, ’n mooien grote oranje vleender. Den vlög ok steurig um onze heufden hen. Vleenders op de foto knippen, is lastig, mar ’n poar he‛k der toch vast-elegd. Zoas de gehakkelde aurelia, kappele (dagpauwoog), schillewip (koolwitje) en de gelle schellemom (citroenvlinder).

Wieleu kuiert henig wieter oaver ’t pad, good speurend noar de vleenders.
Dan loopt wieleu langs de slootkanten, tusken twee weilanden deur. De ene kante van de sloot is emeajd en de aandere kante neet. Dat doot ze vuur de kroepedeers (insecten) en de vleenders, vrogger meajden ze beiden kanten. Der stoat ,an de ongemeajde kante, völle blomen zoas biejveurbeeld ’t pierenkroed (boerenwormkruid), hierop zit nooit ’n vleender, bliekboar hoaldt ze neet van dizze plante. Wieterop steet ’t leaverkroed (leverkruid of koninginnenkruid). Dizze plante hef twee namen, dat kump deur de tweede WO. In den tied mocht den plante, van de bezetter, gin koninginnenkroed meer heten en veranderde de naam in Leaverkroed (leverkruid), mar de leu bleven ’t gewoon koninginnenkroed neumen, lekker rebels.

De vleenders dee‛w hier völle zeet fladderen bunt zandoogjes, koevinkjes, dikkopjes, ’t landkaartje en de distelvleender.
Wieters zingt de oavendpieperkes (krekels) in ’t grös en tusken de horten (ratelaars). In de weilanden um ons hen stoat peerden henig te groazen, onder de beumen. Op de zaandweg zee‛w de sporen van reeën. In de omgeving van Wenters hebt ze 650 reeën eteld, mar ’t könt er meer wean, waarschijnlijk roond de 800 stuks. In de bossen veen ie dan ok vake de ligplekken van dizze dieren. Wieleu zeet er twee wegrennen, met de koffiepauze, ’n mooi gezicht.

De vorst van Salm Salm hef ooit völle reeën loaten jagen.
Hee had zien hoalt loaten kappen en nieje beumkes loaten planten, mar de reeën vratten um de beumkes op. Hee hef ’n productiebos en hee was neet blie met die vretterieje van de reeën. Toen hef hee de jagers opdracht egeven um alle reeën dood te scheten. In Duutslaand mag dat schienboar, mar doardeur waren der in die tied ok meender reeën an dizze kante van de greanze. Gelukkig is ’t antal noe wier egreujd, de beumkes zult wal groter wean eworden, zodat de reeën neet meer zo völle ejaagd hooft te worden.

Noa de pauze, goat wieleu ’t bos wier in.
Dit bos woar wieleu deurhen loopt, is vuur de peerdensport. Hier kunt de leu oefenen met peerd en wagen en deur allerlei hindernissen mennen. Langs de paden stoat völle brookbeazen (bosbessen), mar de tied van plukken is al veurbie. Ok komt wieleu ’n boom tegen zoonder bast. Hier is de letterzetter bezig ewest um gangen in de stam te greaven oonder de bast. Meest van tied zit dit kroepedeer op spardennen, mar hier zat hee op ’n eekn. De letterzetter kan zo ’n heel sparrenbos oet de tied helpen.

Langs ’t bospad zee‛w ok ’n aandere parasiet, eigenlijk is ’t ’n halfparasiet; Hengel.
Hengel is ’n plant den oonder de beumen steet en parasiteert op de oale wortels van de boom, mar hee kan ok op ziene eigen wortels leaven. Dizze plante kump neet völle vuur, mar hier steet hee wal geregeld an de kante van ’t pad. Waarschijnlijk hef dat ok met de drögte te maken, want dizze plant hoaldt van dreuge bosranden.

Oaver de drögte esprokken, wieleu loopt ok nog langes ’n meetpoal van ’t waterschop.
’t Waterschop meet hier ’t grondwaterpeil. An den poal zit ’n zender den nauwkeurig alles deurgef, zodat de leu precies wet, hoe hoog ’t waterpeil nog is. Deur de dreugte van veurig joar en dit joar is ’t waterpeil al knap ezakt en wieleu mot nog mar ofwochten of ’t ooit wier good kump. At ’t token joar wier zo dröge wördt, he‛w echt ’n groot probleem.

Dan stoat wieleu wier op ’t zaandpad woar a‛w begonnen waren.
’t Was ’n schiere wandeling, deur ’n machtig mooie omgeving. Roond um Weenterswik bunt prachtige unieke stukjes natuur te veenden. Vuur de wandelaar en vuur de fietser.

VlinderwandelingGeerne wil ik ofsluten met ’n gedicht:

Verborgen minnebreef

Heimelijk onder de bast van ’n spardanne
Beoefend hee den mooien dichterskeunst
Letter vuur letter...

Dichtsels oaver de leefde
Riemsels vol met veur
Woord vuur woord…

’n Minnebreef vol passie
Oet-egreaven in de boomstam
Regel vuur regel...

Töt de bast lös kump
Dan toont zich ’t geheime gedichtenbook
Vers vuur vers...