Verslag thema-avond: Paddenstoelen

Spreker: Klaske ten Grotenhuis
Datum: 8 september 2020
Locatie: Zonnebrinkkerk te Winterswijk

door Lies Jacobs

Na een gedwongen stop van een half jaar kunnen we bij het begin van het herfstseizoen weer een thema-avond houden. In de Zonnebrinkkerk is Klaske ten Grotenhuis vanavond onze gastdocent. Samen met haar man Herman maakt ze sinds 2008 deel uit van de Paddenstoelenwerkgroep Zuid Oost Veluwe en het IVN Zutphen. Ze geven cursussen en lezingen en begeleiden excursies, vooral als het thema “Paddenstoelen “actueel is. Ze doen dit met veel plezier.

Nestzwammetje

De paddenstoelenwereld is fascinerend: een juiste mix van voedsel, vocht, temperatuur en soms nachtvorst zorgt voor het plotselinge verschijnen van paddenstoelen. Paddenstoelen zijn de vruchtlichamen van het mycelium, het ondergrondse, met het blote oog niet zichtbare dradenweb. De herfst is topseizoen voor de paddenstoelenliefhebber, maar niet alle paddenstoelen laten zich jaarlijks zien. Zolang het mycelium er is, kunnen ze ook na jaren van afwezigheid, opeens weer opduiken.

AardsterIn Nederland genieten we vooral van de vele kleuren en vormen van de ongeveer 5000 hier voorkomende soorten. In Frankrijk, Zwitserland en in Oost-Europa is er ook een traditie van paddenstoelen zoeken voor culinaire doeleinden. Behalve dat sommige paddenstoelen smakelijk zijn, leveren ze eiwitten en mineralen. Voor het verzamelen van eetbare paddenstoelen, zoals cantharellen, eekhoorntjesbrood en zeker de wat onbekendere soorten is echter veel kennis nodig. Daarbij komt dat sommige soorten alleen in het beginstadium eetbaar zijn (Sponszwam, Grote parasolzwam) of een speciale behandeling vragen bij de bereiding (Biefstukzwam). Ecologisch gezien is het echter beter om ze te laten staan.

Wat een kleuren, wat een vormen! Wel een honderdtal opnames laat Klaske ons zien, met bij iedere soort een achtergrondverhaal of een wetenswaardigheid. De kleuren van de de Peenrode melkzwam, de  Oranje druppelzwam, de Blauwe kaaszwam, de Groene knolamaniet, de Paarse schijnridder, de Goudhoed, de Vermiljoenhoutzwam. De paddenstoelen met een typerende geur: het Odeurzwammetje, de Bruine anijszwam, de Stinkzwammen met hun aasgeur, de Inktviszwam (een exoot uit Australië) met zijn vislucht. Wonderlijke namen hebben ze soms: Eikhaas (parasiteert op de wortels van de eik), Gekraagde aardster, Elfenschelpje, Heksenboter,(een gele slijmzwam).

BeekmijtertjePaddenstoelen worden vaak ingedeeld naar hun functie: de saprofyten verteren het dode hout (de vuilnismannen, opruimers), de parasieten tasten de boom aan (de vijanden), en de mycorrhiza (vrienden) leven in symbiose leven met hun gastheer. Er zijn paddenstoelen die zowel parasiet als saprofiet zijn.

Onder de opruimers vallen bijv. Aardsterren, Nestzwammetjes, Houtzwammen, het Mestkaalkopje en het Beekmijtertje.
Onder de parasieten treffen we de Honingzwammen en de Dennenvoetzwam aan. Ze zijn ” rhizomorph”, d.w.z. dat ze door de cambriumlaag van de boom heen groeien en uiteindelijk de boom te gronde richten. De mycorrhizum soorten (de symbionten) leven in harmonie met boomwortels, ze halen mineralen uit de bodem voor de boom, van de boomwortel krijgen ze suikers terug. Bekende samenwerkingen zijn die tussen berk en vliegenzwam. Alle Russula’s zijn symbionten.

Dennenvoetzwam

Alhoewel we paddenstoelen bijna overal aantreffen, heeft toch iedere soort een voorkeur. En soms luister dat erg nauw; zo leeft de Kostgangersboleet als parasiet op de Aardappelboleet en de Oliebolzwam, ook wel Koffievuurtjeszwam genoemd, verschijnt op brandplekken. Na 2 jaar is ie weer weg. Entomophthora (Klapkonten) parasiteren insecten en tasten hun hersens aan.

Heel bijzondere vondsten van Klaske waren de Eierzakjes, de Wijnrode ringboleet, (de eerste in Nederland!) en de Viooltjeswasplaat.

We kunnen terugzien op een interessante avond, die ons aan het begin van het seizoen vast en zeker inspireerde om de herfstbossen in te trekken en eens even stil te staan bij al dit moois.

Bovenstaande foto's zijn op volgorde:
1. Nestzwammetje
2. Aardster
3. Beekmijtertje
4. Dennenvoetzwam