Verslag thema-avond op 9 maart 2016

Renė Pruysers vertelt hoe van St. Isodorushoeve een paradijs voor bijen gemaakt wordt.

Verslag van de Thema-avond van IVN  en KNNV  Oost-Achterhoek op woensdagavond 9 maart 2016, gehouden in Lichtenvoorde (kantine van Longa).

Rond 20.00 uur stroomt het zaaltje vol: 26 mensen komen luisteren naar een verhaal van Renė over imkeren en wel speciaal zijn project ter verbetering van de biodiversiteit rond en in Sint  Isodorushoeve. Het wordt een levendige avond, waarin vooral de vele aanwezige imkers zich niet onbetuigd laten met talrijke vragen, tips en eigen wijsheden (let op de spatie).

Sinds 6 jaar is de spreker imker en hij  is er vol van. Intussen zelf leraar bijenteelt en voorzitter van imkervereniging De Heidebloem te Haaksbergen. Hij vraagt: hoeveel imkers hier zijn dat pas sinds hoogstens 5 jaar? Dat blijkt voor de meesten te gelden; slechts 4 imkers hier zijn dat langer, maar dan ook heel lang, wel 40 jaar of meer. Maar dat de aanwas van imkers in de laatste 5 jaar groot is geweest, spiegelt zich dus ook hier vanavond bij de aanwezigen.

Er is heel veel te vinden op het internet over bijen.  Renė geeft wat interessante sites:

De laatste website dringt het verste door in specialistische kennis van de Hymenoptera, de bijen en wespen. NEV staat overigens voor : Nederlandse Entomologische Vereniging, die o.a. de insectenstudie bevordert.

Eerst vertelt  Renė iets over de wilde bijen. Er zijn daarvan 360 soorten in Nederland, waarvan 65 % op de Rode Lijst staat. Ze hebben het moeilijk; op de oorzaken daarvan komen we zo terug, maar de verschraling van het landschap is een belangrijke factor.  Hoe kunnen we ze een handje helpen? Zorg voor opengehouden zandpaden en oude bestrating. Creëer zo mogelijk steilranden van zand, die niet dichtgroeien. Laat rommelhoekjes op het erf bestaan. Handhaaf oude muurtjes. Leg bloemenweiden en akkerranden met bloemen aan. Laat de verdorde planten 's winters staan. Werk met een aangepast maaibeheer. Plant en zaai vooral veel enkelbloemige planten met het oog op een afwisselende en jaarronde dracht. Plaats bijenhotels, zelfgemaakt of gekocht.

Veel van deze adviezen zijn ook van toepassing voor de teelt van honingbijen. Bijenvolken hebben het ook moeilijk. De belangrijkste oorzaken zijn:

  • de varroamijt
  • het gebruik van pesticiden, vooral in de landbouw
  • virussen in de bijenkast (vooral het Nosema virus)
  • verslechterde drachtsituatie door monoculturen in de landbouw.

Wat ertegen te doen is: dat is het terugkerende thema vanavond. Hygiëne bij het imkeren is heel belangrijk.

Het verbeteren van de omgeving komt eerst aan de orde in een voorbeeldproject: Sint Isodorushoeve, het kerkdorp westelijk van Haaksbergen, kortweg De Hoeve.

Vanaf 2012, het jaar van de bij, is hier een groot project in gang gezet door 5 samenwerkende imkers. Met als partners: Gemeente Haaksbergen, 2 wijkraden van de dichtbij gelegen wijken van Haaksbergen, Landschap Overijssel, Waterschap Vechtstroom en Rijkswaterstaat. Renė is werkzaam als projectmanager bij de gemeente Enschede en kent het klappen van de zweep. Er worden rapporten gemaakt over wat wenselijk is en haalbaar (door studenten van hogeschool Larenstein) en er wordt 250.000 euro subsidie binnengehaald.

Intussen wordt er werk gemaakt van een heel scala van plannen om de omgeving van De Hoeve tot een bijentuin te transformeren. Hiervan kunnen dan meteen andere insecten, vogels en zoogdieren profiteren. Er zijn teveel plannen om alles te noemen, maar we doen er een greep uit:

De Bolscherbeek wordt nieuw ingericht. Er komt een oeverzwaluwenrand. Bij de nieuw aan te leggen N18 zullen restkavels en overhoeken worden ingeplant volgens het advies van het rapport van de studenten. In een straal van 3,5 km rond De Hoeve (zover reikt de dracht van de honingbijen) worden tal van zogenaamde Pronkstukken ingericht. Dit zijn gebiedjes van 1 tot 2 hectare, die optimaal zijn ingericht voor bijen. Bijvoorbeeld: een boomgaard met bloemrijk grasland, een mozaïek van houtwallen en singels met diverse bomen en struiken, bouwland met wisselteelt en akkerranden, een gebied met hoogteverschillen en steilrandjes, waarin wilde bijen nesten maken, een schooltuin en herinrichting van erven in het dorp. Op een oude vuilstort verschijnt een bijenbos. Met de wandelvereniging worden ommetjes uitgezet. Op sommige plaatsen worden eiken, waar de bijen niet veel aan hebben, vervangen door kastanjes. Veel mensen zijn enthousiast geworden en werken als vrijwilliger mee. We moeten de komende zomer maar eens een kijkje nemen bij De Hoeve; we zijn nieuwsgierig geworden!

Na de pauze gaat de avond door met een algemener verhandeling over de honingbij. Er komt veel aan de orde, teveel om hier op te noemen. Bovendien wreekt zich hier dat uw verslaggever geen imker was, zodat het af en toe te technisch werd. Wat denkt u bijvoorbeeld van een levendige discussie over de voordelen van de Buckfast bij tegenover de Carnica of de Ligustica of de Mellifera? Het zijn onderrassen van de honingbij, dat had ik nog bijtijds begrepen.

Maar dan dien ik wat krenten uit de pap op:

Wist u dat de economische waarde van de bijenteelt 1,4 miljard euro per jaar is in Nederland?

Wist u dat bijen kunnen communiceren door snelle bewegingen? Met een rondedansje in de korf maken ze duidelijk dat er rijkelijk stuifmeel en nectar te halen is, en met een kwispeldans in vorm van een 8 laten ze weten in welke richting. Jonge koninginnen tuten als ze uit de dop komen en de andere kwaken om te laten weten dat er teveel zijn. De imker luistert dan aandachtig.

We kregen te horen hoe een bijenvolk in de loop van een jaar door de imker begeleid wordt en welke ontwikkeling het doormaakt. Het volk begint afgeslankt in de winter met rond de 10.000 bijen, maar ontwikkelt zich in het zomer halfjaar rap tot meer dan 40.000 bijen. Dit geschiedt door het eitjes leggen van de koningin, zo'n 2000 per dag. Intussen is er de productie van nieuwe koninginnen, de bruidszwerm met de darren, en het afzonderen van nieuwe zwermen, die de imker opvangt en in een nieuwe kast plaatst. Daarbij is er sprake van een ingenieuze werkverdeling tussen huisbijen en vliegbijen. Na augustus worden de mannetjes afgedankt: de darrenslacht.

Omdat de imker de wintervoorraad in de vorm van honing wegneemt uit de kast, moet hij bijvoeren: per volk zo'n 20 kg invertsuiker. Naast het schoonmaken van kasten en raten, het opvangen van bijenvolken, het slingeren van honing moet ook de varroamijt bestreden worden. Dat gebeurt door het druppelen van oxaalzuur aan het einde van het seizoen. Al deze kwesties werden behandeld met veel opmerkingen en instemmend gemompel van de aanwezige imkers.

Wie meer wil weten of wie wil weten wanneer er bij de Hoeve iets te doen is, raadplege de website:

www.imkervereniginghaaksbergen.nl .

Het was een onderhoudend betoog en en een geanimeerde discussie. René wist bijna van geen ophouden. Na verschillende waarschuwingstekens van Ben eindigde de avond om 22.30 uur.

Ben dankte de spreker en we gingen tevreden naar huis.

Ton Reerink