Paddenstoelen in ´t Waliën

Auteur en Fotografie │ Lodewijk Crijns

Herfst, paddenstoelentijd!

Het is op Lage Lochemseweg bij Almen dat om twee uur zo’n veertig mensen op zondagmiddag 11 oktober 2026 aanwezig zijn voor een paddenstoelenmiddag, georganiseerd door IVN-Noord-Midden Achterhoek. Vier gidsen zijn present: Marleen Voorhorst, Peter Lichtenberg, Alie Arfman en Gerda Bosschloo. Laatstgenoemde als hoofdgids. Mooi is dat er ook een aantal kinderen bij zijn. Het weer is wat bewolkt en het zal dan ook deze middag enkele keren wat regenen. Na een woord vooraf door Gerda, worden we in vier groepen verdeeld, zo is er een groep voor fotografie en een groep voor een langere wandeling. Ik sluit mij aan bij de groep van Peter en we gaan op pad.

Landgoed ’t Waliën

We zullen deze middag doorbrengen op landgoed ’t Waliën, dat sinds 1986 eigendom is van Natuurmonumenten. Het in 1915 door barones van Heeckeren gebouwde landhuis met een fraai aangelegde tuin, is niet toegankelijk. Er wonen tien oudere rustzoekers uit de Randstad.

We beginnen aan de Lage Lochemseweg onze wandeling en lopen met Peter door een fraaie beukenlaan. Hij vertelt over de drie V’s van de paddenstoelen: Vijanden, de parasieten, zo kan bijvoorbeeld de honingzwam een hele boom doden, Vrienden, de symbioten en de Vuilnisopruimers, de saprofyten. Een spiegeltje om onder de hoed van de paddenstoelen te kijken of er poriën of lamellen zijn, is onontbeerlijk. Als eerste bekijken we de parelamaniet. Veel paddenstoelen hebben fraaie namen, afgeleid van waar ze aan doen denken. Bekenden zijn de zwavelkopjes, die we iets verderop bestuderen.

Bij het rechts afslaan op een zandpad zien we een trechterzwam. Onze gids vertelt bij de volgende, een boleet, dat er uit de poriën de sporen komen en zich door de lucht verspreiden. Mooi is een kastanjeboleet, inderdaad met de kleur van een kastanje. Hij wordt blauw als je hem beschadigd. Russula’s zijn er in vele kleuren: wit, geel, grijs, paars. Het heeft flink geregend, een goede stimulans voor de paddenstoelen om te groeien. Een veel zeggende naam heeft de roodgerande houtzwam met buisjes. Het is een parasiet op sparren en beuken. Mycena’s zijn naast de russula’s een zeer grote groep van paddenstoelen. Als je het niet meer weet, noem je ze kpp-tjes (kleine pest paddenstoelen) met plaatjes.

Vele paddenstoelen

Weer doorwandelend buigen we ons over een kaaszwam of is het toch een witte bultzwam? Uiteraard mag de meest bekende paddenstoel, de vliegenzwam niet ontbreken. Een valse hanenkam blijkt een oranje steeltje te hebben en voorzien van plaatjes. Heerlijk door het bos lopend, kunnen we het niet laten ook even naar de bomen te kijken, wanneer wij weer rechtsaf een bospad oplopen, bezaaid met berkenbladeren. Vooral berken en dennen groeien hier. In de regen die inmiddels op ons neerdaalt, bestuderen we de glanzende bruine ringboleet, die met Picture op de IPhone echter een berkenboleet blijkt te zijn. Prachtig staan iets verderop helmmycena’s op een boomstronk.

We betreden nu een open veld en zien in de verte het landhuis liggen. Gelukkig breekt nu ook de zon door. We bestuderen moederkoren op gras. Hoewel het giftig is, worden er ook medicijnen van gemaakt. Ook penicilline is afkomstig van een schimmel. Eigenlijk is de penicilline bedoelt om de schimmel zelf tegen bacteriën te beschermen. Inmiddels bereiken we links de rand van de landgoedtuin en lopen door een laan met fraaie rechte Douglas sparren.

Nog meer paddenstoelen

In de verte is de verkeersweg Zutphen-Lochem op de achtergrond te horen. We ontdekken nog meer paddenstoelen: de gele korstzwam, de paardenhaartaailing, de aardappelbovist en de roestvlekkenzwam. Eigenlijk is de paddenstoel de vrucht van een ondergronds netwerk van schimmeldraden; het mycelium. Net zoals de appel de vrucht is van een appelboom, zo vertelt gids Marleen, als onze twee groepjes zich inmiddels bij elkaar hebben gevoegd. Op de grond zien we een molshoop, de mol laat zich niet zien. We zijn nu inmiddels op de terugweg en lopen over een zandpad met aan weerszijden jonge sparren, bevlekt met grijze korstmossen. Marleen vertelt over het verschil tussen bruinrot en witrot. Bij bruinrot breekt een schimmel cellulose en hemicellulose in het hout af en blijft lignine over, wat zichtbaar is als bruine blokjes houtstof. Bij witrot wordt het lignine juist afgebroken en blijft vezelige witte cellulose over.

Wandelroute

Een blauw-geel teken geeft aan dat hier een wandelpad is uitgezet. Er loopt een fraaie wandeling van 6 kilometer over het landgoed, rood gemarkeerd. We zien nog een violette gordijnzwam, inderdaad met een gordijntje en de rode koolzwam, inderdaad de kleur van rode kool. Op een dode boom fraaie oesterzwammen, lijkend op … Als een kathedraal welhaast is de hoge beukenlaan waar we inmiddels in lopen. Nog wat laatste namen: porseleinzwam, kleine stinkzwam, die vliegen aantrekt om de sporen te verspreiden en de poederzwamgast, welke bovenop een andere paddenstoel groeit.

Tot slot

Twee goede paddenstoelboeken zijn: de ANWB-gids paddenstoelen en de Paddenstoelengids van Gerhardt met maar liefst 1200 foto’s. En zo zijn we na vier kilometer en twee uur later aangekomen bij het beginpunt, waar de koffie op ons staat te wachten. Met dank weer aan de gidsen, waardoor wij weer met goede moed de herfst in kunnen gaan.