IVN organiseerde een lezing over de fascinerende wereld van wespen

Auteur en Fotografie │ Lodewijk Crijns

Inleiding

Wespen zijn veel meer dan die zwart-gele zoemers die aan het eind van de zomer op je limonade afkomen. Alleen al in Nederland komen zesduizend soorten wespen voor.

De zaal is om half acht goed gevuld met wel zo’n vijftig IVN leden en belangstellenden wanneer Alie Arfman het woord neemt om Maureen Glandorf van de Wespenstichting te introduceren. Alie vertelt dat in het Achterhoeks gesproken wordt over wepsen in plaats van wespen.

Maureen begint haar verhaal met te vertellen dat zij van oorsprong dierenverzorgster is en in twee dierentuinen heeft gewerkt en altijd gefascineerd is geweest door biologie en ecologie. In 2021 is de Wespenstichting opgericht, te vinden op www.wespenstichting.nl en te bereiken via info@wespenstichting.nl. Er is ook een nieuwsbrief: De Wespenkrant. Doel van de stichting is het imago van wesp te verbeteren en te voorkomen dat er onnodig wespen worden verdelgd door alternatieven te geven voor de nestplek.

Het leven van de wespen

Maureen vertelt enthousiast en laat ons vele dia’s zien. Zo is er een dia waarop een aantal geel zwarte insecten staan: welke is de wesp? Zweefvliegen, hommels, honingbij en vlinders blijken het uiterlijk van een wesp als camouflage aan te nemen. De fabel gaat dat wespen nutteloos, agressief en vervelend zijn. Wespen blijken echter zeer nuttig: het zijn natuurlijke ongediertebestrijders, ze vangen vliegen, dazen, muggen en rupsen en voorkomen zo insectenplagen. Ze ruimen kadavers op in de natuur, bestuiven bloemen, dienen als voedsel voor andere dieren. Ze hebben ook natuurlijke vijanden, die met name de larven eten. De bekendste is de wespendief, die een heel nest wespen op kan eten. Daarnaast de das, marter en de muis.

Minder wespen

Helaas neemt onder invloed van de klimaatontwikkeling ook het aantal wespen af. De mens is met zijn verdelgen van wespennesten ook een vijand voor de wesp. Echter het gebruikte gif dood ook andere dieren, zoals bijvoorbeeld de vleermuizen, het gif werkt wel 1,5 jaar door. In de media komt de wesp er ook slecht vanaf: “grote wespenplaag op komst”, “de hoornaar slaat toe” enz. In Duitsland is de wesp inmiddels een beschermd dier en krijg je een boete als je ze verdelgd.

Jaarcyclus

Maureen vertelt de jaarcyclus van de wesp. Wespen leven één seizoen en hebben een cyclus door het hele jaar heen. In de lente ontwaakt na de winter een koningin. Na haar winterslaap verorbert de koningin vooral suikers om voldoende energie te krijgen. Deze haalt ze uit de nectar van vroegbloeiende planten zoals fruitbomen, paardenbloemen en paarse dovenetel. Met het later groeien van de kolonie verandert het dieet naar eiwitten. Ze gaat een nest bouwen, nogal eens een grondnest, maar ook in schuren en zolders, die droog en veilig zijn. Ze zoekt zacht, vermolmd hout om het nest te bouwen. Een koningin is te herkennen doordat zij een stuk groter is dan een werkster.

Deze nesten bevatten maar enkele raten. Als de eerste eitjes na enkele weken larven zijn geworden moet ze op zoek naar dierlijke eiwitten door te jagen op muggen, vliegen en dazen. Na ongeveer twee weken verpopt de larve zich en wordt daarna een werkster. Het verzorgen van het nest doet de koningin de eerste weken helemaal zelf, een zeer kwetsbare periode. Na ongeveer twee maanden zijn er genoeg werksters die haar werk overnemen en blijft de koningin op het nest. De werksters bouwen vervolgens het nest uit tot een groter nest, soms zo groot als een voetbal of zelfs een halve-hele meter in doorsnee. Er is een wederzijdse voeding: wespen geven eiwitrijke voeding aan de larven en de larven suikerhoudende vloeistof aan de werksters.

Vanaf eind mei tot augustus komen er dan wel soms tot zo’n 10.000 werksters, met een levensduur van 4-5 weken. Ook komen er uit larven vanaf september darren (mannelijk), die geen angel hebben en jonge koninginnen bevruchten voor het volgend seizoen. Van de 60-80 nieuwe, jonge koninginnen zullen er uiteindelijk maar 1-2 in het volgend voorjaar een nieuw nest bouwen. De rest struikelt onderweg. De koninginnen overwinteren en zo is de cyclus rond. Een in de winter in je huis vliegende wesp is altijd een koningin en kun je in een luciferdoosje in de ijskast bewaren tot de lente.

Maureen laat de nesten zien en deze zijn ook uitgestald op een tafel om in de pauze te kunnen de bekijken: van de gewone wesp, de Duitse wesp, de Saksische wesp, de Franse wesp en de Europese hoornaar.

Pauze

Dan is er koffie en tijd voor een gezellig praatje onderling. Velen maken gebruik van de gelegenheid om de verschillende nesten te kunnen bekijken. Ook de folder “Wespen: nuttig en veelzijdig” wordt veel meegenomen.

Soorten wespen

Na de pauze gaan we verder met de 6.000 soorten wespen, die er zijn. De bekendste worden besproken: angelwespen, sluipwespen, plooiwespen enz. De smalle taille van de wesp is nodig zodat hij zijn lichaam 180 graden kan draaien om zijn steekboor in de grond te steken. Een wesp heeft vier vleugels. We krijgen een foto te zien  van de Europese hoornaar. Een volgende foto toont de geelpoot hoornaar, bekend onder de naam Aziatische hoornaar (ooit met een vrachtschip meegekomen uit Azië). Het is een invasieve exoot, die een bedreiging vormt voor de honingbijen, hommels en andere insecten. Het is een wat lomp insect, de inheemse soorten zijn nog lomper. Nog aan bod komen nu de Middelste Wesp, de Saksische wesp, de gewone wesp (“de limonadewesp”), de Duitse en de Franse wesp.

Afsluiting

En zo zijn we aan het eind gekomen van deze weer inspirerende avond, om ook weer zelf aan de slag te gaan. Alie Arfman bedankt Ineke Rood voor haar jarenlange inzet voor het IVN NMA nu ze naar Brabant gaat verhuizen. En ook de spreekster Maureen Glandorf, die ons een prachtige avond heeft bezorgd.