Kruudwisse: kruiden, sagen en vleugje hemelwater

Kruudwissewandeling: kruiden, sagen en een vleugje hemelwater

Op zaterdag 15 augustus vertrokken zeventien deelnemers vanaf de historische Volmolen voor de jaarlijkse Kruudwissewandeling. De wandeling voerde door het landschap rond Weverslo en het Loobeekdal, op zoek naar de kruiden die van oudsher deel uitmaken van de Venrayse Kruudwisse.

De natuur liet zich dit jaar van een bijzondere kant zien. De langdurige droogte had duidelijk zijn sporen achtergelaten. Veel kruidachtige planten waren verdroogd en op plaatsen waar nog enigszins water beschikbaar was, kreeg het ‘netheidsyndroom’ de overhand. Toch lieten de gidsen Wil en Mart zich niet uit het veld slaan. Met hun kennis wisten zij ondanks de moeilijke omstandigheden de karakteristieke Kruudwisse-kruiden te vinden.

En juist op deze dag gebeurde er iets bijzonders: na maanden van droogte begon het tijdens de wandeling te regenen. De deelnemers ontvingen het hemelwater dan ook als een welkome traktatie. Misschien heeft de Kruudwisse toch meer in haar mars dan alleen bescherming tegen onheil en ziekte en brengt ze ook voorspoed!

Een boeket vol verhalen

Geen boeket is zo sterk omgeven door mythes, symboliek en volksverhalen als de Kruudwisse. Maar wat zit er nu eigenlijk in en waar diende deze bijzondere kruidenbundel voor?

Biologe Isabela Pombo Geerstma van de Hortus in Leiden deed onderzoek naar de Kruudwis en kwam daarbij tot een opmerkelijke conclusie: “Mensen hebben elkaar door de eeuwen heen heel erg veel nagepraat.”

Dat vormde een mooie aanleiding om tijdens de wandeling niet alleen naar het gebruik van de kruiden te kijken, maar vooral ook naar hun natuurwaarde.

Bij de verschillende veldkruiden uit de Venrayse Kruudwisse werd uitgebreid stilgestaan. Het Duizendblad, vroeger ook wel donderkruid genoemd, het Boerenwormkruid of Compaskruid, de Bijvoet of Alsum en het Sint-Janskruid kwamen allemaal aan bod.

Juist wanneer je de kruiden niet alleen bekijkt als onderdeel van een eeuwenoude traditie, maar ook als waardevolle planten in het landschap, blijken ze verrassend bijzonder te zijn.

De Weverslose Berg

De route bracht de groep vervolgens naar een bijzonder punt in het Venrayse buitengebied: de Weverslose Berg. Met een hoogte van 36,40 meter +NAP is dit het hoogste natuurpunt van het Venrayse buitengebied.

Wie deze berg beklimt, ontkomt natuurlijk niet aan het verhaal over het ontstaan ervan. Ook de nabijgelegen laagte, het Uilegat of Ulevot, maakt deel uit van de bijzondere ontstaansgeschiedenis van dit landschap.

Hier kwamen natuur, landschap en geschiedenis opnieuw samen.

Het Kruudwisse-moment

Een wandeling over de Kruudwisse kan natuurlijk niet zonder een moment waarop de kennis van de deelnemers wordt getest.

Tijdens het Kruudwisse-moment kregen de wandelaars verschillende vragen voorgeschoteld. Hoe en wanneer mochten de kruiden worden geoogst? Hoe lang moest het Kruudwisse-lint zijn? En waarom werd vroeger een deel van het zaad uit de Kruudwisse gehaald en opnieuw op het land gezaaid?

Vragen die duidelijk maakten dat achter de ogenschijnlijk eenvoudige kruidenbundel een wereld van gebruiken, overtuigingen en tradities schuilgaat.

Ook de sagen en verhalen maakten de wandeling bijzonder. De Peelreuzen, de ‘Duivelse beet’ in het riet en Meerte met haar donderkruid brachten de deelnemers even terug naar een tijd waarin natuur en volksgeloof nog sterk met elkaar verbonden waren.

De bever als landschapsbouwer

Aan het einde van de wandeling was er aandacht voor een bewoner die niet in de Kruudwisse voorkomt, maar tegenwoordig wel een duidelijke stempel op het Loobeekdal drukt: de bever.

Zijn aanwezigheid is hier duidelijk zichtbaar. Door het bouwen van dammen en het vasthouden van water ontstaan nieuwe, natte omstandigheden waarin zich weer bijzondere biotopen kunnen ontwikkelen. Wie weet ontstaat hier in de toekomst zelfs opnieuw turf.

Zo eindigde een wandeling die begon met de eeuwenoude traditie van de Kruudwisse bij een dier dat op zijn eigen manier opnieuw vorm geeft aan het landschap.

De Kruudwissewandeling liet daarmee zien dat kruiden niet alleen planten zijn die we kunnen gebruiken of waarover verhalen worden verteld. Ze maken deel uit van een veel groter geheel van natuur, landschap, geschiedenis, volkscultuur en traditie.

Een bijzondere wandeling, waarbij zelfs de regen zich op het juiste moment bij het verhaal aansloot.

Mart Philipsen