De natuur bekijken door andere ogen
Een filosofische natuurwandeling in de Gulden Bodem
Op zondag 30 augustus deed ik mee aan de filosofische natuurwandeling in de Gulden Bodem. Omdat ik de natuurgidsenopleiding volg en de Gulden Bodem mijn mentorgebied is, was ik vooral benieuwd hoe ik dit vertrouwde landschap op een nieuwe manier kon beleven. Dat is zeker gelukt. Deze wandeling bracht me niet alleen dichter bij de natuur, maar zette me ook stevig aan het denken over mijn eigen kijk op de relatie natuur-mens.
Tijdens de wandeling oefenden we met het bekijken van het landschap vanuit verschillende perspectieven. Iedereen kreeg een kaartje met daarop de zienswijze van een filosoof. Vanuit dat perspectief gingen we vervolgens naar het park kijken. Zelf kreeg ik de Duitse filosoof Friedrich Schelling toegewezen. Zijn gedachte dat alles in de natuur onderdeel is van een complex geheel en dat alles met elkaar samenhangt, sluit goed aan bij mijn eigen overtuigingen. Het was daardoor niet zo moeilijk om me in zijn denken te verplaatsen.
Maar hoe kijk je naar de natuur vanuit een perspectief dat ver van je afstaat? Bijvoorbeeld vanuit de gedachte dat de mens de heerser over de natuur is en de natuur naar eigen inzicht mag gebruiken? Juist die oefening vond ik waardevol. Onze huidige ideeën over natuur en onze verhouding tot de natuur zijn gevormd door een lange geschiedenis van denken. Door daarbij stil te staan, wordt het gemakkelijker om ook andere opvattingen te begrijpen. Niet omdat je het ermee eens hoeft te zijn, maar omdat je beter ziet waar die ideeën vandaan komen. Dat helpt mij om met meer nieuwsgierigheid en mildheid naar andere denkwijzen te kijken.
We bekeken de Gulden Bodem ook door de ogen van dieren. Hoe ervaart een mestkever dit park? Is het een geschikte plek om voedsel te vinden, te schuilen en te leven? En hoe zou een wolf het landschap beleven? Door je in een ander wezen te verplaatsen, vallen ineens andere aspecten van hetzelfde landschap op. Wat voor ons vanzelfsprekend lijkt, kan voor een dier juist van groot belang zijn – of helemaal niet.
Een derde onderdeel vormde het gesprek over de vier grondhoudingen ten opzichte van de natuur, zoals beschreven door filosoof en boeddhist Matthijs Schouten: heerser, rentmeester, partner en participant. Welke houding past bij jou? En wat betekent dat voor de manier waarop je naar natuur en landschap kijkt?
We gingen hierover met elkaar in gesprek. Dat leverde mooie en soms ook verrassende inzichten op, onder andere over boeren, landbouw en natuur. Hoewel we allemaal betrokken zijn bij de natuur, bleken we vanuit verschillende waarden en overtuigingen naar vraagstukken te kijken. Juist dat maakte het gesprek interessant.
Wat ik zo bijzonder vond aan deze excursie, is dat de natuur niet alleen het onderwerp van gesprek was, maar ook de aanleiding om onze eigen denkbeelden eens onder de loep te nemen. Je kijkt niet alleen naar een boom, een weiland of een dier, maar vraagt je ook af: door welke bril kijk ik eigenlijk zelf?
Gids Han verwoordde aan het einde van de wandeling iets wat me is bijgebleven: het is vooral belangrijk om met elkaar in gesprek te blijven, juist wanneer onze perspectieven ver uit elkaar liggen. Die gedachte neem ik graag mee. Naar de natuur kijken vanuit verschillende invalshoeken verrijkt niet alleen je eigen ervaring, maar kan ook helpen om elkaar beter te begrijpen.
De filosofische natuurwandeling was voor mij dan ook een fijne, inspirerende zondagmiddag: een mooie wandeling door een vertrouwd park, die mijn hersenen weer eens flink aan het werk zette. Een aanrader voor wie de natuur graag verkent, maar ook nieuwsgierig is naar de ideeën en overtuigingen die onze relatie met de natuur bepalen.
Esther van de Linde,
IVN gids in opleiding
