Jongvolwassenen als groene vrijwilligers

Bij de huidige actieve vrijwilligers van de 33 Limburgse IVN-afdelingen zit veel kennis, ervaring en een groot netwerk. Onze vrijwilligers organiseren honderden activiteiten. Helaas staat dit onder druk. Het aantal actieve leden wordt steeds kleiner en deze mensen hebben vaak een hoge leeftijd.

Tegelijk zien we ook een nieuwe generatie enthousiaste groene vrijwilligers. Neem de Groene Trainees. Een groep tussen de 18 en 30 jaar die zich tijdens korte projecten graag inzet voor de doelen en missie van IVN. Maar de kloof tussen deze groep en actieve IVN-leden is vaak best groot.

Er is dus behoefte om deze generaties meer met elkaar te verbinden. Wat kunnen IVN-vrijwilligers leren van Groene Trainees, en wat zouden Groene Trainees graag willen leren van IVN-vrijwilligers?

Groepsfoto: Hoogtefotograaf

Groep mensen poseert voor houten gebouw met grote ronde raam, omringd door winterse tuin.

Wat gaan we doen?

Met deze e-learning hopen we een brug te slaan tussen generaties en onze afdelingen te inspireren. Het doel is om aan de hand van een heel concreet evenement te laten zien dat er wel degelijk een jonge generatie staat te trappelen om met groen aan de slag te gaan. Alleen doen ze dat op een andere manier dan onze huidige vrijwilligers gewend zijn.

Net als veel andere organisaties organiseert IVN Natuureducatie regelmatig Groene Traineeships. Jongvolwassenen krijgen een paar maanden de ruimte om werkervaring op te doen. Na ieder traineeship vragen we van de deelnemers om een evenement te organiseren. In 2023 organiseerde IVN Natuureducatie een Groen Traineeship rond voedselbossen. Twintig jongvolwassenen van 18 tot 30 jaar oud leerden in een aantal maanden tijd alles over Voedselbossen. Ze gingen op excursie en staken zelf de handen uit de mouwen. Daarna organiseerden ze in januari 2024 het Zeven Lagen Voedselbos Festival. In totaal trok het festival ruim 200 deelnemers van verschillende leeftijden.

Wat doen jongvolwassenen anders als ze evenement organiseren? Welke begeleiding is er nodig? En wat moet je vooral niet doen? Daarover gaat deze e-learning.

Deze e-learning wordt mede mogelijk gemaakt door de provincies Limburg en Noord-Brabant.

Zeven lagen

Een voedselbos heeft zeven lagen. En deze zeven lagen zien we grappig genoeg ook terug als we aan de slag gaan met jongvolwassenen. Zo is voor het samenwerken met jongvolwassenen een goede bodem (start) nodig en moet je als pioniersoort (begeleider) op tijd een stapje terug doen zodat de jonge planten (jongvolwassenen) de kans krijgen om te groeien.

1. Bodem

Theorie
Een goede bodem is belangrijk als dingen moeten groeien. En dat geldt ook voor projecten voor en door jongeren. Zorg dus voor de juiste randvoorwaarden.

Kies een thema dat jongeren aanspreekt (of vraag het ze zelf). Denk hierbij aan trends zoals verantwoord eten, duurzaamheid, afval opruimen.
Zorg voor voldoende budget.
Baken de periode goed af. Jongeren hebben echt een begin- en een einddatum nodig. Liefst een periode van 3 maanden.
Vrijwilligerswerk is vrijwillig, maar niet vrijblijvend. Wees daar in het begin al helder over.
Zorg in het begin voor een afwisselend programma met heldere kaders.

Praktijk
Olaf en Simone deden eind 2023 mee aan het Groen Traineeship de Voedselbosrevolutie. Samen met 16 andere jongeren organiseerden ze begin 2024 het Voedselbos Festival. In dit filmpje leggen ze uit wat hen aansprak in het thema en wat hun drijfveren waren om mee te doen.

Ook Mees, Britt en Marjolein, drie enthousiaste jonge beroepskrachten van IVN Zuid, komen aan het woord. Ze leggen uit welke kaders ze aan het begin hebben meegegeven en waar ze op hebben gelet tijdens het samenstellen van het programma.

2. Pionierssoort planten

Theorie
Om op een kale bodem dingen te laten groeien zijn pionierssoorten nodig. Een ‘taaie’ boom, die de weg voor overige bomen en planten voorbereidt. Marjolein, Mees en Britt vormden de pionierssoorten voor het Voedselbosfestival. Hun rol zagen ze als volgt:

Zorgen dat alle individuen samen een groep worden.
Zorgen voor een veilige sfeer in de groep.
Kennis & ervaring delen en vertrouwen geven aan de groep.

Praktijk
Wat hebben Mees, Britt en Marjolein als pionierssoort in dit project gedaan om van 19 individuen één groep te maken? Hoe zorg je voor een veilige sfeer? Ook de deelnemers leggen uit hoe ze dit ervaren hebben.

3. Robuuste kruinlaag

Theorie
Als pionierssoort maak je de weg vrij voor de robuuste kruinlaag die de uiteindelijke structuur van het bos gaat vormen. Ook in een groep jongeren heb je mensen nodig die de kar trekken. Natuurlijke leiders die mensen mee kunnen nemen. Maar hoe zorg je ervoor dat zo’n kruinlaag ontstaat?

Tijdens het Groen Traineeship laten we de deelnemers vaak een persoonlijkheidstest doen. Dan ontdekken ze als groep waarin ze verschillen en waarin ze op elkaar lijken. Ook wordt dan duidelijk wie graag de leiding pakt en wie liever uitvoert. Het zorgt voor meer begrip onderling.

Een aantal jongeren die meedeed wilde ook daadwerkelijk in de groene sector gaan werken. Ruimte om talenten in te zetten, zodat ze ook aan hun CV kunnen werken, is ook daarom van belang.

Praktijk
Hoe hebben de jongeren het ervaren om zelf de regie te pakken? En hoe was dat voor Mees, Marjolein en Britt?

4. Onderlaag aanplanten

Theorie
Onder de robuuste kruinlaag kunnen struiken en kruiden gaan groeien. Samen vormen ze het voedselbos. Het vraagt ook iets van de pionierssoorten. Loslaten en de regie overdragen aan de jongeren. En dat kan best spannend zijn. Zeker als ze met wilde ideeën komen die in jouw ogen misschien niet haalbaar zijn.

Praktijk
Uit de brainstorm van onze trainees kwam het idee om in twee maanden tijd een tweedaags Voedselbosfestival uit de grond te stampen. In subgroepjes gingen ze enthousiast aan de slag. In stappen namen ze steeds meer de regie over en werden ze steeds meer losgelaten. Juist die uitdaging maakte het voor jongeren interessant.

5. Pioniers omhakken

Theorie
En dan ben je plots niet meer nodig als pionier. Alle planten gaan zelfstandig groeien en bloeien en jij komt in de weg te staan. En dat was best even slikken.

Belangrijk in projecten met jongeren is dat je dit moment herkent en dan ook echt een stap terug doet. Hak jezelf om en word onderdeel van het team. Een team dat gevoed wordt door jouw kennis, maar waar je niet boven staat/ geen leidende rol meer hebt.

Tip: stap uit je leidersrol en ga echt naast de jongeren staan. Geef ze de ruimte om het grotendeels zelf te doen en ondersteun ze als je om advies gevraagd wordt.

Praktijk
Het kan best lastig zijn om als begeleider een stap terug te doen. Hoe voelde het om de regie los te laten? Marjolein zag best beren op de weg. Mees vond het makkelijker. En hoe hebben de trainees dat zelf ervaren?

6. Oogstfeest

Theorie
En dan is het eindelijk zover. Je kunt gaan oogsten en het evenement staat. Het Voedselbos festival was ook een echt feestje.

Praktijk
Bekijk hier de aftermovie:

7. Oogst verwerken

Theorie
Oogst moet natuurlijk verwerkt worden. En eigenlijk geldt dat ook voor een evenement. Zo’n project stopt niet als je op zondagavond de boel aan het schoonmaken bent. Nazorg is belangrijk. En vergeet ook niet te reflecteren. Waar ben je trots op? Wat had je achteraf anders willen doen?

Praktijk
Zowel de trainees als de begeleiders blikken terug. Waar zijn ze het meest trots op? Wat hebben ze geleerd?

10 tips van de trainees

Welke tips hebben onze trainees voor afdelingen die met jongeren willen werken? We zetten ze hieronder op een rijtje:

Geef ons een avontuurlijke uitdaging
Presenteer het als een leertraject
Houd het laagdrempelig
Communiceer een start- en een einddatum (liefst een periode van max. 3 maanden)
Gun ons wat flexibiliteit
Betrek meerdere jongeren bij het project, nooit maar eentje
Vraag ons vooraf ook wat wij zelf uit het project willen halen
Benut de kennis en talenten van het individu
Niet bellen als we een keer wat later zijn, er is vast een goede reden voor
We willen graag leren, maar ook echt impact maken

Praktijkervaring

Leuk natuurlijk zo’n Groen Traineeship. Maar hoe pak je het als afdeling aan? IVN De Maasdorpen heeft een klein groepje actieve jonge vrijwilligers die de Scharrelkids begeleiden.

We zien daar terug wat we ook bij het Voedselbos zagen. Waar de jongeren in het begin meeliepen namen ze uiteindelijk de regie en kozen ze hun eigen manier van werken, die anders was dan de afdeling gewend was. En dat was soms best lastig, maar volgens de voorzitter ook nodig. Want als je blijft doen wat je altijd al deed gaat er niets veranderen.