Vier soorten vleermuizen in Oudeschans

Oudeschans, 12 september 2026

Een historisch vestingdorp met veel oude bomen, bosschages, kleinschalige weilandjes omzoomd door struikgewas, en water in een vestinggracht en enkele dijkdoorbraakkolken. Dat moet wel een goed leefgebied zijn voor vleermuizen.

Op 12 september kwamen zo’n dertig belangstellenden naar het Vestingmuseum in Oudeschans voor een lezing over vleermuizen, gevolgd door een excursie. Tijdens de lezing werd onder meer verteld over de verschillende soorten die in Oudeschans te verwachten zijn, hun gedrag en hun bouw.

Vlak voor het invallen van de schemer vertrok het gezelschap lopend naar de Oudeschanskerkolk. Daar heerste een weldadige stilte, slechts af en toe verstoord door een enkele trekker. De vleermuizen lieten aanvankelijk nog op zich wachten. Via de batdetector waren echter al verschillende sprinkhanen te horen, waaronder de struiksprinkhaan en de grote groene sabelsprinkhaan. Verscheidene deelnemers konden de grote groene sabelsprinkhaan ook met het blote oor nog prima horen.

Een batdetector maakt de voor mensen niet waarneembare hoge geluiden van vleermuizen hoorbaar. Maar ook andere dieren, zoals sommige sprinkhanen, blijken dus geluiden te maken die voor ons niet of nauwelijks waarneembaar zijn. Toen de duisternis inviel, lieten vier soorten vleermuizen zich zien en horen: de laatvlieger, de gewone dwergvleermuis, de rosse vleermuis en de watervleermuis. Van die laatste soort scheerden twee in snelle vlucht vlak over het water van de kolk.

Rosse vleermuis (foto Douwe van der Ploeg)

Dat er watervleermuizen boven de kolk hun voedsel zoeken, is bijzonder interessant. Tot 2018 was de waterkwaliteit in de kolk slecht en lag er veel flab, een drijvende massa van algen, op het water. Watervleermuizen houden juist van open wateroppervlakken. Voor 2018 werden hier dan ook geen watervleermuizen aangetroffen.

In 2018 is de kolk in opdracht van IVN ontdaan van zijn metersdikke sliblaag. Sindsdien komt er geen flab meer voor en is het wateroppervlak vrijwel onbegroeid. Daarmee is voor de watervleermuis een prima foerageergebied ontstaan. Het is een mooi voorbeeld van hoe verbetering van de waterkwaliteit ook voor de biodiversiteit zichtbaar resultaat kan opleveren.

Helaas maakte een fikse regenbui een wat al te prompt einde aan de excursie. Graag was het gezelschap nog naar een andere kolk gelopen. Misschien had daar nog een rosse vleermuis kunnen worden gehoord, zoals dat vóór 2018 ook gebeurde.

Zouden de rosse vleermuizen in een van de grote, oude bomen van Oudeschans verblijven? Het zou zomaar kunnen. Oude bomen zijn niet alleen bepalend voor het karakter van het vestingdorp, maar bieden ook verblijfplaatsen en voedsel aan tal van dieren. Dat maakt ze het behouden waard.

Aart Jan Langbroek