IVN Wandeling bij zorgboerderij Urtica en op landgoed ’t Enzerinck

Auteur en Fotografie │ Lodewijk Crijns

Vandaag, zaterdag 9 mei, twee uur, staan er liefst vier IVN natuurgidsen voor ons klaar: Wim van den Brink als hoofdgids, en verder Rebecca Planteijdt, Homme Siebenga en Alie Arfman. De zon staat hoog aan de mooie blauwe hemel met hier en daar enkele “mooi weer” wolken, herkenbaar aan een vlakke onderkant. De aangename temperatuur bedraagt ongeveer 20 graden. We verzamelen voor de antroposofische winkel van Urtica/de Vijfsprong. Bij elkaar zijn het zo’n dertig belangstellenden, de meeste lid van IVN. In de verte is een vink te horen met zijn typische vinkenslag. Joke Regouw schreef in de aankondiging:
“We houden een natuurwandeling bij zorgboerderij Urtica/De Vijfsprong en op het aangrenzende landgoed Het Enzerinck van Natuurmonumenten. Beide organisaties werken nauw samen om de biodiversiteit op hun terreinen te bevorderen. De wandeling voert door een kampenlandschap met open weilanden, afgewisseld met bomenrijen en heggen, en door een fraai parkbos met een historisch landhuis. Urtica ligt ten noordoosten van Vorden en hier komt zorg voor psychisch kwetsbare mensen op een bijzondere manier samen met biodynamische landbouw. We lopen over het natuurgebied (20 hectare) dat Urtica beheert en waar hun koeien grazen. Het parkbos bij huize het Enzerinck is in Engelse landschapsstijl aangelegd door de schoonzoon van dichter Antoni Staring. Natuurmonumenten verpacht een aantal graanakkers en weiden aan Urtica. Zo wordt agrarische activiteit ingezet ter versterking van natuurwaarden. De wandeling zal twee uur duren met een koffiepauze.”

Na even een adderwortel te hebben bestudeerd, beginnen we te wandelen over het terrein van de Urtica/Vijfsprong langs een koeienstal naar een openluchttheater, waar Homme de middag opent en vertelt over het grote verschil tussen het landschap van Urtica en ’t Enzerinck. Vervolgens vertelt medewerker Guus, terwijl kaas en yoghurt wordt rondgedeeld, over de oprichting van Urtica door Gerrit Klein Bramel in 1985. Een bestaande oude boerderij werd omgebouwd tot een zorgboerderij voor mensen met psychische problemen en dit op antroposofische grondslag. Het is een biodynamisch bedrijf: geen bestrijdingsmiddelen, alles op natuurlijke basis en rekening houdend met de maanstand bij inzaaien volgens de Maria Thun zaaikalender. Ook worden homeopathische preparaten gebruikt. Het bedrijf heeft een Demeter certificatie, wat staat voor erkend biodynamisch landbouwbedrijf. Naast vee en koeien, wordt er graan verbouwd, Tritikale, dat zeer geschikt is voor zandgrond. Er wordt ook kaas gemaakt en is er een winkel met veel biodynamische producten, vlees, kaas, zuivel en ook aangekochte producten. Een zelfpluk abonnement is mogelijk, waarbij voor 395 euro per jaar zoveel als men wil, kan worden geoogst. Zorg voor het kwetsbare staat centraal in het denken.  Medewerkster Annemiek vertelt vervolgens over het zorgen voor de bewoners, waarvan sommigen er al dertig jaar wonen. Er zijn totaal ongeveer 45 bewoners, verdeeld over vijf woongroepen, waarvan twee hier, drie bij Hackfort en één in Wichmond. Het maakt deel uit van de groene GGZ, waarbij herstel in de natuur, zowel lichamelijk als mentaal voorop staat. Het zijn mensen met een verstandelijk beperking, mensen met psychische kwetsbaarheden of een burn-out.

We worden in vier groepen verdeeld en ik sluit me aan bij de groep van Rebecca, samen acht mensen. We zullen als eerst naar het Enzerinck wandelen en steken daartoe de Galgengoorweg over. Het landgoed Enzerinck wordt beheerd door Natuurmonumenten. Over de Enzerinkweg bereiken we langs weilanden met koeien en akkerbouw met graan, een zandpad dat naar Het Enzerinck leidt. Het landhuis ’t Enzerinck is in 1835 gebouwd door de burgemeester van Zutphen, Panhuys. Daarna kende het diverse andere bewoners, was in de oorlog een noodhospitaal en erna een tijd een verzorgingshuis. Nu is het privébezit. Terwijl we een merel horen fluiten en de mooie paarse rhododendrons en magnolia’s bewonderen, wandelen we verder over de oprijlaan met rode beuken, ook wel de notarisboom genoemd omdat hij wat deftiger zou zijn. We slaan rechts een zandpad af met aan weerszijden adelaarsvarens. We vinden eieren: een lichtblauw ei van een spreeuw en een wit ei van een houtduif. In 2012 is hier veel gesaneerd: douglas en beuk zijn gekapt. Door een gemend bos lopend, stoppen we bij het dalkruid om haar schoonheid te bewonderen. De bomen zijn vooral eiken en pseudorobinia’s, vroeger de acacia genoemd. Fluitenkruid, pinksterbloem en paardenbloem zijn volop aanwezig.

We bereiken nu Grootvaders huisje, dat in 1926 Jonkheer van Lennep, die toen ’t Enzerinck bewoonde voor zijn kleinkinderen liet bouwen. In de oorlog zaten er onderduikers. We zien lelietjes van dalen, de dagkoekoeksbloem, urtica, boterbloemen, ooievaarsbek en ossentongen. Over de nabij gelegen vijver vliegen een citroenvlinder en een witje. Aan de oever een mooie gele brem. In de vijver ontwaren we met enig speurwerk de waterviolier, de gele waterkers, de moeraswederik en de waterranonkel. Op het water ’t schrijvertje en schaatsenrijders. Een rood-wit bordje geeft aan dat hier het Pieterpad loopt. Door een hekje bereiken we een pad langs een weiland en zien ereprijs, madelief en knolkruid en gelukkig de IVN tafel met koffie, waar we wel aan toe zijn.

Na een gezellig “bakje”, lopen we over de Enzerinckweg terug naar Urtica/de Vijfsprong. Omdat het al tegen vier uur loopt, nemen enkele afscheid en de diehards lopen daarna nog een half uur over het terrein van Urtica/de Vijfsprong. Homme, inmiddels zijn twee groepjes samengevoegd tot één, vertelt over de invasie van de Amerikaanse vogelkers, een opdringerige exoot in tegenstelling tot de inheemse vogelkers. Een mooi Srabblewoord is de kardinaalmutsspinselmot, die wij bestuderen. Eenmaal terug kunnen we vlak voor sluitingstijd nog wat inkopen doen in de winkel en een ijsje eten. Onze gidsen uiteraard weer bedankt voor deze prachtige middag.