Lezing biodiversiteit door Bert Geelen

Als oud-leraar biologie, landschapsgids en schrijver van artikelen en alweer jaren verbonden aan het IVN vindt Bert Geelen het zijn taak om de aandacht te richten op het overbrengen van de juiste informatie en het kennen van de juiste betekenissen van “moeilijke” woorden die gebruikt worden met informatie over de teloorgang van de biodiversiteit omdat de biodiversiteit van de planeet aarde wereldwijd schrikbarend snel achteruit gaat.

Allerlei rapporten laten zien dat het niet goed gaat met onze biodiversiteit. Voor de lezing op 17 augustus 2026 gebruikt Bert een schematische weergave die de zgn. “planetaire grenzen van de aarde” simpel verduidelijkt. Hier kun je aflezen welke delen al ver over de gevarenzone zijn met het gevaar dat e.e.a. onomkeerbaar wordt.

Hij benadrukt de samenhang tussen het belang van variaties in soortenrijkdom van plant en dier omdat het hier om hele ecosystemen gaat waarin alles verbonden is. Grond, lucht, water, bodem, begroeiing en bewoning. Als er veel variatie is in een populatie zijn er veel genen beschikbaar om een soort te laten evalueren bij dreigingen en/of veranderingen. Ecosystemen moeten goed in verbinding staan en migratie moet mogelijk zijn want in bv. een afgebakend klein vijvertje kan niet veel variatie ontwikkeld worden en is veel kwetsbaarder.

In grote lijnen zijn de oorzaken van verlies van biodiversiteit in negen zaken op te delen: Verlies van habitat, versnippering, verdroging, vermesting, verzuring, bestrijdingsmiddelen, overexploitatie, exoten en klimaatverandering.

Een bekende boosdoener is stikstof en hoe komt dat in de natuur en hoe kunnen we dat als mens positief beïnvloeden.

Uit de landbouw komt ammoniak (NH₃) vrij, uit industrie en het verkeer stikstofoxiden (NO_x). Verspreiding en neerslaan door regen of droog (depositie). Daarbij levert de stikstofdepositie veel meer voeding dan de bodem nodig heeft en vermindert daardoor de biodiversiteit.

Kijken we bv. naar ons vervoer is de CO2 uitstoot in grammen per passagier per kilometer voor alle soorten vervoer van invloed. Met de fiets stoten we 0 gram uit per kilometer per passagier en met het vliegtuig 285 g.p/km/pp. Daartussen zitten alle andere vervoersmanieren. Dus we moeten echt veel minder gaan vliegen en meer op de fiets.

Met schadelijke stoffen als PFAS in de braadpannen, CFK’s in spuitbussen en vriezers en Microplastics inmiddels overal  kunnen we zelf direct verschil in maken door het simpel niet meer aan te schaffen.

Om wat gevoel voor de situatie te krijgen: van de wilde bijen in NL (± 360 soorten) staat 55% op de rode lijst. Die lijst loopt van verdwenen soorten naar ernstig bedreigd naar bedreigd naar kwetsbaar en gevoelig. Van de dagvlinders die ons altijd blij maken als we ze zien vliegen zijn er in NL 76 waarvan 47 (62%) op de rode lijst. Serieuze zaak dus die onze aandacht vraagt.

Bodemverzuring, intensieve oogst en uitspoeling door neerslag zijn de hoofdoorzaken waardoor de hoeveelheid beschikbaar calcium in de bodem steeds verder afneemt en de ecosystemen aantast. Als de grond niet genoeg calcium bevat en er niet genoeg in de gewassen/planten zit komt er ook niet genoeg calcium in de insecten, rupsen en vlinders waardoor de koolmees bv. niet genoeg calcium binnenkrijgt en de kuikens in de eieren al gebroken pootjes kunnen hebben.

Gelukkig zien we meer en meer bio diverse akkers verschijnen waar bewuste wisselteelt is. Zo wordt de bodem gestimuleerd te herstellen. Rustgewassen dragen eraan bij.

Zo worden in de landbouw inmiddels ook al andere gewassen geteeld die veel minder water nodig hebben zodat de ingezette verdroging verminderd kan worden. Vezelhennep, Sorghum en Olifantsgras zijn daar voorbeelden van.

Exoten zijn lastig omdat die zo goed gedijen en de oorspronkelijke flora en fauna beconcurreren en onder druk zetten: Voorbeelden zijn de Japanse duizendknoop en de rode Amerikaans rivierkreeft.

De gezamenlijke organisaties schatten dat 60-70% van de bodem in de EU niet gezond is.

Dus…. Iedereen kan helpen om de biodiversiteit te verrijken. Verbeter de wereld en begin bij jezelf.

Wil je meer weten over hoe het in Nederland gesteld is lees dan eens het Statusrapport Nederlandse Biodiversiteit 2026 uitgegeven door Naturalis of het compendium van de leefomgeving. Ook het Living Planet Rapport van de WWF over NL geeft veel informatie.

Hier de links:

https://www.naturalis.nl/system/files/inline/naturalis-statusrapport-2026-nl.pdf

https://www.clo.nl/onderwerpen/biodiversiteit

https://www.wwf.nl/wat-we-doen/focus/biodiversiteit/living-planet-report