Matthijs de Raad: “Kinderen ontdekken hier hoe een amandel groeit”
Van IVN-lid naar voedselboswachter
Op het schoolplein van montessorischool De Kosmos in Hoogland groeit iets bijzonders. Tussen planten, boompjes en struiken met kruiden, noten en fruit leren kinderen niet alleen over natuur, maar ook over waar hun eten vandaan komt. De drijvende kracht achter dit voedselbosje is Matthijs de Raad: IVN-vrijwilliger, natuurgids en voedselboswachter.
“Ik zag een project over voedselbosjes van IVN en dat leek me meteen heel leuk om te doen,” vertelt Matthijs. “Toen de school drie jaar geleden budget vrijmaakte voor een duurzame investering, stuurde ik mijn idee in en pitchte het voor de oudercommissie. Iedereen was enthousiast.” Via IVN werd een voedselbosje gerealiseerd en Matthijs werd gevraagd om voedselboswachter te worden.
Een voedselbosje als buitenlokaal
Een IVN Voedselbosje is een klein voedselbos van ongeveer 30 vierkante meter met zo’n 30 eetbare soorten planten, struiken en bomen. Kinderen leren er over voedselproductie, biodiversiteit en duurzaamheid door zelf te planten, verzorgen en oogsten. Voor Matthijs sluit dat perfect aan bij wat hem al jarenlang aanspreekt in de natuur. “Ik had al veel gelezen over voedselbossen. Een zelfvoorzienend systeem zonder pesticiden, duurzaam en goed voor de natuur. Dat sprak me enorm aan.”
Begin 2024 werd het voedselbosje aangeplant. IVN zorgde samen met de hovenier van de school voor de aanleg en tijdens een feestelijke plantdag hielpen de kinderen mee met het planten van de eerste soorten.
Groep 6 wordt plantwachter
Het voedselbosje is inmiddels een vast onderdeel van het onderwijs op De Kosmos. Elk schooljaar krijgt groep 6 een speciale rol. “De kinderen worden plantwachter. Ze krijgen een eigen plant toegewezen die ze in de gaten houden.” Samen met Matthijs verzorgen ze het onderhoud, halen ze onkruid weg en helpen ze bij het oogsten. Daarbij leren ze spelenderwijs hoe planten groeien en wat ze nodig hebben.
Aan het begin van het schooljaar meten, proeven en onderzoeken de leerlingen van groep 6 de planten. Aan het einde van het jaar bekijken ze hoeveel alles gegroeid is en maken ze met de oogst verrassende recepten. “Kinderen vinden mocktails maken het leukst om te doen. Dan halen we kruiden uit het voedselbosje en stoppen die in water. Colakruid is altijd favoriet.”
Verwondering over voedsel
Wat Matthijs misschien wel het mooiste vindt, is de verwondering die ontstaat wanneer kinderen ontdekken hoe voedsel groeit. “Zo’n amandel is prachtig om te volgen. Eerst zie je de vruchten groeien, daarna barsten ze open, vervolgens laten we ze drogen en dan pas haal je de noot uit de schil.” Die ontdekkingen zijn niet alleen voor kinderen verrassend.
“Een docent vertelde laatst dat een leerling zei: “ik wist niet eens dat aardbeien aan een plant groeien.” Dan merk je hoe belangrijk het is dat kinderen zien waar voedsel vandaan komt.”
Ook de kleuters komen regelmatig langs in het voedselbosje. “De een is heel voorzichtig en afwachtend, de ander proeft overal van. Soms vinden ze iets heerlijk, soms wordt het meteen uitgespuugd. Maar ze zijn altijd enthousiast.” Ruiken, proeven, voelen en ontdekken staan centraal.
Onderhoud met hulp van kinderen
Of het voedselbosje veel onderhoud vraagt? Dat valt volgens Matthijs reuze mee. “We hebben eigenlijk weinig last van slakken en onkruid. Het gaat vooral om een beetje snoeien en zorgen dat sterke planten niet alles overnemen.” In de winter wordt de bodem afgedekt met mulch, zodat deze gezond blijft. Verder draait veel onderhoud juist om samen doen. “Als ik de school binnenloop, vraag ik welke kinderen mee willen helpen. Ze vinden het altijd leuk om mee te gaan.”
Het voedselbosje groeit goed. Toch slaat niet alles aan. “Venkel en dropplant doen het niet goed in ons voedselbosje. Die hebben we vervangen door andere planten. Het hangt ook af van de plek waar iets staat. Maar de andere planten doen het supergoed. ”
Meer dan voedsel alleen
Naast voedseleducatie ziet Matthijs nog veel meer mogelijkheden. Zo werd er al een wormenonderzoek uitgevoerd en wil hij kinderen vaker laten ontdekken welke dieren het voedselbos bezoeken. “Ik zou graag nog meer onderzoek doen naar bijvoorbeeld bodemdiertjes, vlinders en bijen. Er gebeurt zoveel in zo’n klein stukje natuur.”
Die verbinding tussen natuurbeleving en educatie loopt als een rode draad door zijn vrijwilligerswerk. Naast zijn rol als voedselboswachter begeleidt hij ook de Eemstruiners van IVN. Hij rondde pas de Natuurgidsenopleiding af en ontwikkelde als afstudeeropdracht een activiteit: Aandachtig Kijken – Mindful Fotograferen in de Natuur. “Fotografie is daarbij geen doel, maar een middel. Het gaat om het buiten zijn en de natuur op een andere manier ervaren.”
Samen houden we het groeiend
Een voedselbosje realiseren is één ding, het laten groeien op de lange termijn is een andere uitdaging. Daarbij zijn betrokken ouders, vrijwilligers en de school onmisbaar. Gelukkig krijgt Matthijs sinds dit jaar hulp van een tweede voedselboswachter. “In je eentje is het best intensief. Docenten hebben vaak weinig tijd en zijn blij dat ouders dit oppakken.” Hij hoopt het voedselbosje nog jarenlang te begeleiden.
“Ik blijf dit doen zolang mijn kinderen hier op school zitten. Mijn jongste zit nu in groep 6, dus het is heel leuk dat zij nu in het voedselbosje komt. Als zij van school afgaat wil ik het graag goed overdragen aan iemand anders. Ik hoop dat we de komende jaren nog veel meer kunnen oogsten uit het voedselbosje. “Ik vind het mooi dat kinderen hier ontdekken hoe voedsel groeit. Dat ze zien, proeven en ervaren waar hun eten vandaan komt.”
Wil jij ook voedselboswachter worden?
IVN ondersteunt scholen met voedselbosjes door middel van aanleg, lesmateriaal, een onderhoudskalender, een handboek en e-learning voor voedselboswachters. Zo kunnen kinderen jarenlang leren, ontdekken en oogsten in hun eigen buitenlokaal. Wil je ook een voedselbosje realiseren en voedselboswachter worden? Kijk dan op ivn.nl/voedselbosjes en ontdek hoe je een school, kinderopvang of buurt kunt helpen vergroenen én verrijken met voedseleducatie.
Dit artikel is onderdeel van een reeks interviews over voedseleducatie binnen IVN en wordt mede mogelijk gemaakt door Jong Leren Eten. Benieuwd naar meer verhalen van onze vrijwilligers? Houd onze website in de gaten.
