‘Na het klimaat bedreigen we nu zelfs de ruimte’
Marjolijn van Heemstra maakt zich hard voor het behouden van de duisternis. Ook geeft ze glimwormenexcursies in een Amsterdams park.
Ze is inmiddels een vaste waarde in de publieke discussies over het belang van duisternis. Daarbij laat Marjolijn van Heemstra nooit na om te benadrukken dat de duisternis vooral heel veel positiefs te brengen heeft: voor de natuur, voor onze beleving, voor de spiritualiteit en ja, zelfs voor onze veiligheid. Ze stoorde zich dan ook enorm aan de politici die een moord in het buitengebied van Abcoude, in 2025, aangrepen om onder de noemer van veiligheid te pleiten voor nog meer straatverlichting.
Waarom zijn meer lantaarns geen oplossing voor de onveiligheid op straat?
‘Verlichting geeft een gevoel van schijnveiligheid. Je verlicht alleen een heel klein stukje van de omgeving, waardoor alles daarbuiten alleen maar nóg donkerder wordt. En zelfs in dat stukje dat wordt verlicht, wordt het ónveiliger door verlichting. Je wordt vol in het licht gezet, waardoor je voor mensen daarbuiten beter zichtbaar wordt, terwijl je zelf de eventuele bedreiging minder goed ziet. Ondertussen is al die nachtelijke verlichting wel schadelijk voor de natuur. Ons land staat in de top vijf van de meest lichtvervuilde landen ter wereld!’
Je afficheert jezelf met een knipoog als amateur-glimwormenonderzoeker. Hoe is dat zo op jouw pad gekomen?
‘Dat ging eigenlijk bij toeval. In 2020 heb ik met enkele andere liefhebbers van de duisternis het Nachtverbond opgericht. We organiseren theatrale nachtwandelingen en voorstellingen en ook podcasts, om mensen mee te nemen in de betovering van de duisternis. Op een van mijn eigen nachtwandelingen kwam ik in het Vliegenbos in Amsterdam-Noord ineens glimwormen tegen. Je verwacht dat misschien in Zuid-Limburg, of in natuurgebieden, maar ze blijken dus ook gewoon in de stadsnatuur voor te komen.
Zelfs de stadsecoloog die met de wandeling meeliep wist niet dat in zijn eigen werkgebied glimwormen leven. Het waren kortschildglimwormen. Dat zijn niet van die rondvliegende lichtjes, maar ze kruipen rond en geven lichtsignalen bij verstoring. Omdat weinig mensen er iets over wisten te vertellen, ben ik er zelf veel over gaan lezen en dan word je bijna automatisch amateur-glimwormenonderzoeker.’
Met die fascinatie voor de duisternis en ook voor de allerkleinste diertjes zoals die kortschildglimwormen, zou je denken dat je biologie of misschien astronomie hebt gestudeerd, maar je koos ooit een heel andere richting?
‘Ja, ik heb godsdienstwetenschappen gestudeerd en dat is een mooie basis geweest voor alles wat met zingeving te maken heeft. Hoe geven mensen betekenis aan de wereld? Ik ben nu ook correspondent ruimtevaart bij De Correspondent, maar als ik daadwerkelijk ruimtevaart was gaan studeren, dan was ik misschien binnen de kortste keren verdwaald in de natuurkunde. Dan was ik mijn verwondering voor het heelal
kwijtgeraakt in de techniek. Nu blijft de fascinatie mijn drijfveer.’
Sinds dit jaar noem je jezelf één van de ambassadeurs van de maan. Heeft de maan zo’n belangenbehartiger op aarde nodig?
‘Dat zou ik wel denken. Tussen alle megalomane plannen van mensen als Musk, die serieus praat over het koloniseren van Mars, wordt er ook al heel lang gesproken over het winnen van grondstoffen of het bouwen van permanente stations op de maan. Dat soort plannen vraagt om een tegengeluid. Wie zijn wij dat we denken dat we de maan kunnen opeisen? Wie beheert de niet commerciële waarden van de maan? Je kunt zeggen dat de maan altijd wel eb en vloed zal blijven sturen, ongeacht wat wij daar doen.
Maar wat denk je van de spirituele waarde van de maan die al duizenden jaren bestaat. We moeten gaan zien dat de maan veel meer waarde heeft dan alleen die grondstoffen die we voor onze economie willen hebben. Onder commerciële winsten schuilt zo veel verlies. We zien dat al keihard in het veranderende klimaat, maar dat herhaalt zich gewoon in de ruimte. Wat maken we daar allemaal kapot?’
Dan ben je waarschijnlijk ook net zo geschrokken van die plannen van het Amerikaanse bedrijf Reflect Orbital, die grote spiegels in een baan om de aarde wil brengen?
‘Dat is echt van een krankzinnige grootheidswaanzin waar je niet bij kan. Met die spiegels willen ze steden verlichten en de groei van landbouwgewassen stimuleren. Maar ondertussen krijgen ontelbare dieren die gebruik maken van het licht van de maan en de sterren waarschijnlijk serieuze problemen bij dit soort verstoring. Dat geldt misschien ook voor de letterlijk miljoenen satellieten die Musk in een baan om de Aarde wil brengen, om tot in alle uithoeken snel internet te leveren.
Maar het mooie is: we kunnen wel degelijk wat doen. Het is allemaal niet zo onvermijdelijk en we zijn niet zo machteloos als we denken. Er zijn afspraken gemaakt over de vergunningen om satellieten in de ruimte mogen brengen. De meeste mensen realiseren zich niet dat we democratisch bezwaar kunnen maken tegen dit soort plannen. Het overgrote deel van de mensen vindt dit niet oké, dus zolang de democratie blijft werken…’
Op 24 oktober organiseren de Natuur en Milieufederaties weer de Nacht van de Nacht. Een goed moment om mensen te wijzen op de schoonheid van de duisternis?
‘Dat is zeker een goed moment om te genieten van de nacht. Zeker in de “Dark Sky Parks” die we hebben, zoals in Nationaal Park Lauwersmeer en tegenwoordig zelfs in Artis, middenin Amsterdam, kun je ervaren hoe alles tot rust komt. Voor mij is de donkere nacht niet synoniem met angst, maar juist met geborgenheid. Naast die beleving moeten we niet te bang zijn om de boodschap rond de Nacht van de Nacht ook politiek te maken. Geef mensen weer hoop en eigenaarschap van de nacht. En geef ze handvatten om iets te doen, bijvoorbeeld tegen die miljoenen extra kleine lichtpuntjes van satellieten of die duizenden extra manen van megalomane spiegelprojecten.’
Nacht van de Nacht
Tijdens de Nacht van de Nacht op zaterdag 24 oktober worden door het hele land evenementen georganiseerd in het donker. Je kan je aanmelden voor een activiteit of vanuit je IVN-afdeling zelf een nachtactiviteit organiseren. Meer informatie: nachtvandenacht.nl
Tekst: Rob Buiter
Foto’s: Friso Keuris
Mens & Natuur magazine
Dit artikel verscheen eerder in de herfst editie van Mens & Natuur magazine 2026. Wil je ook het Mens & Natuur Magazine ontvangen? Voor € 25 per jaar ben je al lid van IVN en ontvang je 4x per jaar ons magazine en kun je gratis of met korting deelnemen aan onze activiteiten, cursussen en workshops.
