2026-02-07 Natuurwandeling Vrachelse Heide

Op zaterdag 7 februari van 13.30-15.00/15.30 uur

Thema: verdwalen in het bos

Vrachelse Heide

De Vrachelse Heide, 150 ha groot, is één van de vele Brabantse zandgebieden, die sinds onheugelijke tijden intensief ‘beboerd’ werden. Er lagen akkertjes en heidevelden.

Dwaalbos

Dit bosgebied heeft veel smalle kronkelpaden, waardoor het lastig oriënteren is. Het staat dan ook wel bekend als ‘dwaal – of verdwaalbos’.

Ontstaan heidevelden

Heidevelden zijn ontstaan door begrazing met schapen. Deze aten van de taaie struikheide alleen de malse topjes, zodat de heidestruikjes breed uitstoelden. Verder graasden ze de grassen, andere planten en boomzaailingen af, zodat de heidestruikjes alle ruimte kregen. Volgroeide bomen werden door de mens gebruikt, als bouwmateriaal, voor gereedschappen en karren en als brandstof. Zo werd het bos steeds verder teruggedrongen. De bodem werd schraler, want er kwam vrijwel niets terug voor het opgegeten groen. De schapen lieten hun mest immers thuis in de potstal vallen. In de potstal werd de mest afgedekt met heideplaggen, laag om laag. Dit met mest doordrenkte mengsel werd gebruikt om de akkers te bemesten.

Stuivend zand door roofbouw

Deze roofbouw door het voortdurende grazen en afplaggen kon de voedselarme bodem op den duur niet meer aan. Kiemplanten vonden niet genoeg voedsel. Zo ontstonden steeds meer kale zandvlaktes en dat zand ging stuiven. Het overstoof nog begroeide terreinen, vormde richels en duinen en bedreigde ook de akkers. De “schapeneconomie” liep ten einde.

Herbebossing en waterwinning

Al in de 18e en 19e eeuw werden hier en daar pogingen tot herbebossing gedaan. Pas omstreeks 1900, na de oprichting van Staatsbosbeheer, is dat structureel aangepakt. Nog altijd zijn er op de Vrachelse Heide open, “levende” stuifzanden te vinden, maar het overgrote deel is nu bebost. In het oostelijke deel is dat vooral gemengd bos met veel eiken, in het westelijke meest naaldbos.

Het is een gevarieerd bosgebied met wat heidebegroeiing en slingerende paden tussen de stuifduintjes. Verschillende instanties bezitten delen van dit gebied, maar het beheer wordt voornamelijk door Staatsbosbeheer gedaan.

Dit droge zandgebied is ook waterwingebied. Van grote diepte wordt drinkwater van uitstekende kwaliteit opgepompt.

Inschrijving

Inschrijven voor deze wandeling is verplicht en kan hieronder. Inschrijven is mogelijk tot op de dag van de wandeling.
Na inschrijving ontvang je informatie over de vertrekplaats. Indien het maximaal aantal inschrijvingen is behaald, zal de link niet meer werken; het inschrijfformulier wordt dan niet geopend.