Een voedselbos, voedsel voor wie?

Heb je er weleens bij stil gestaan, dat een gezond bos niets nodig heeft om zichzelf in stand te houden. Welke principes liggen daaraan ten grondslag? Een voedselbos wordt vaak gezien als een alternatief landbouwsysteem, waarbij je misschien denkt dat voedsel telen voor de mens centraal staat, maar het is veel meer dan dat. In een voedselbos, nemen we natuurlijke principes als voorbeeld voor ons ontwerp. Wat zijn belangrijke dan belangrijke onderdelen voor een bos? Wat is ervoor nodig dat het goed gedijt? In gezonde natuur gaat het over biodiversiteit en samenwerken. Alles is met elkaar verbonden, via lijkt het wel onzichtbaar draadjes.

Bodem
Om goed voedsel te kunnen telen heb je een gezonde bodem nodig. Dat kan voor iedere bodemsoort net iets anders zijn, maar de basisbehoefte van alle bodems is toch, lucht, vocht, en voeding, begroeiing met passende beplanting. Lucht in de bodem komt vooral door bodemleven zoals wormen, schimmels en bacteriën, etc… Het bodemleven heeft weer voedsel nodig om te kunnen leven, hierin spelen o.a. dode plantenresten een grote rol. Zij breken deze resten af tot steeds kleinere stukjes, uiteindelijk blijven mineralen over, die weer voedsel zijn voor de groei planten en struiken en bodem. Een mooi voorbeeld van samenwerken.

Water
Water is leven. Water in de trekt veel dieren aan. Maar te veel water kan ook verstikkend werken. Het kan ervoor zorgen dat de wortels in de bodem te weinig zuurstof krijgen en er wortelrot optreedt. De ene plant of boom kan er beter tegen dan anderen.

Planten
Er zijn planten die goed zijn voor de bodem, ze kunnen voedingsstoffen naar bovenhalen uit diepere lagen, dit zijn vooral planten met een penwortel, er zijn planten die een goede mulch laag vormen, bedekkende laag, waardoor de bodem niet uitdroogt en er zijn planten die nuttige insecten en dieren aantrekken en er zien planten die dienen als voedsel voor

Mens en dier
Een gezond voedselbos heeft ook een evenwichtige opbouw nodig. Hier dient ook weer een natuurlijk bos als voorbeeld, er is vegetatie van hoog naar laag en van 1 jarige pioniersvegetatie tot bomen die tientallen jaren, of soms nog langer, oud kunnen worden.

Ook is er veel variatie in beplanting, niet in rijtjes, maar kriskras door elkaar heen. Een natuurlijk bos doet aan recycling, “afval” dient als mulch (bedekkende en beschermde laag) en is meteen voedsel voor bodem, bodemleven en planten en dieren. Heb je weleens gezien dat vogels opzoek zijn tussen de bladeren naar insecten.

Dieren
Om dieren naar de tuin te lokken, is het belangrijk dat er voor hen ook iets aantrekkelijks is in het voedselbos, denk bij insecten, bijen en vlinders aan voedsel, nectarplanten, waardplanten om eitjes op te leggen. Een belangrijk aspect is ook veiligheid. Een plek om te kunnen schuilen bij gevaar. Dat creëer je natuurlijk door gelaagde beplanting, maar ook door het aanleggen van takkenrillen, zo kan het zomaar gebeuren dat er een egel of wezeltje in het bos komt wonen, die je kan helpen met het in stand houden van een evenwichtige muizen en slakken populatie. Ook verschillende vogels leveren hier hun bijdrage aan, en misschien helpen de kikkers ook nog een handje mee.

Mensen
Een voedselbos is dus veel meer dan het telen van eetbare planten en struiken voor ons mensen. Het is het creëren van een gezond natuurlijk ecosysteem, wat zich op den duur grotendeels zelf in stand kan houden door een grote biodiversiteit aan leven wat met elkaar samenwerkt.

Daarnaast is het een uitstekend buiten leslokaal, waar je leert spelenderwijs kunt leren over de natuur. En is dat nou net wat wij als IVN-ers hoog in ons vaandel hebben staan.