Rechten van de Veluwe

Stel je voor dat de Veluwe zelf een stem heeft om te vertellen wat ze nodig heeft. En dat het belang van de Veluwe naast de belangen van mensen en hun organisaties dan duidelijker wordt.

Voor mensen zijn allerlei rechten in de wet vastgelegd. Moeten andere dieren, planten, schimmels en mossen dan ook niet rechten hebben, die op dezelfde manier in de wet verankerd zijn?

Dit is geen gemakkelijke vraag en het roept natuurlijk allerlei praktische vragen op. Hoe vinden we uit wat het belang van een ecosysteem precies is? Bij het overleg over plannen, als de natuur ook rechten heeft in juridische procedures, dan moet toch weer een mens namens de natuur spreken.

Toch zijn er overal in de wereld experimenten. Bekende voorbeelden zijn de Whanganui-river in Nieuw Zeeland en de Spaanse binnenzee Mar Menor. Beiden kregen enkele jaren geleden de status van rechtspersoon, Minder bekend zijn de rechten van moeder aarde die in Bolivia en Colombia in de (grond)wet zijn opgenomen.

Inmiddels is op dit moment de Rechten van de Natuur de snelst groeiende beweging ter wereld. Dat zal zeker samenhangen met het feit dat de natuur over de hele wereld in de verdrukking komt en op veel plaatsen uitsterft en verloren gaat.

Naar aanleiding van de plannen van het ministerie van defensie werd vorig jaar Stichting Hoeders van de Veluwe opgericht. Samen met Stichting Rechten van de Natuur organiseerden ze op 30 januari het netwerkevenement Rechten van de Veluwe.
Met 3 bestuursleden van IVN Arnhem waren we daarbij aanwezig.

Er was een introductie door Irene Spronk waarin gesproken werd over deze opkomende beweging. Aansluitend waren er diverse workshops. Bij de workshop ‘de stem van de Veluwe’ kozen deelnemers een van de vele levensvormen die op de Veluwe aanwezig zijn en probeerden ze zich daar vervolgens in te verplaatsen. Wat heb je nodig van de Veluwe als hert, nachtzwaluw of sponszwam? En hoe verhoud je je tot al het andere leven van de Veluwe?

In een andere workshop bogen deelnemers zich over juridische mogelijkheden. Er zijn toch al natuurbeschermingswetten en Natura 2000 gebieden? We moeten samenwerken. De Veluwealliantie. is een overlegplatform van belanghebbenden bij de Veluwe: Gemeenten, drinkwaterbedrijven, recreatie- en horecaondernemers, landbouworganisaties, grondeigenaren en natuurorganisaties. Allen hebben ze een belang bij een gezonde Veluwe. Maar er spelen bij elke organisatie ook andere belangen. De optelsom van al die belangen leidt ook bij goede wil niet altijd tot een goede uitkomst voor de ecologie van de Veluwe, zo blijkt in de praktijk.

Bij de inspraak op de Defensieplannen op de Veluwe bleek hoe verbrokkeld het Natuurbelang vertegenwoordigd is. Deze ervaring heeft er al toe geleid dat er een zienswijze namens de dieren en planten van de Veluwe is ingediend.

Sinds een paar jaar heeft IVN Arnhem een wandeling natuurfilosofie. Han Savelkoel, Anja van den Dam en Gert de Jong hebben deze wandeling ontwikkeld vanuit de behoefte om op een andere manier te kijken naar de relatie tussen mensen en andere organismen. Deze wandeling wordt dit jaar ook op de Veluwezoom georganiseerd.

In de westerse filosofie heeft deze relatie door de eeuwen heen verschillende vormen gekend. In het Bijbelboek Genesis (OT) wordt gesproken over onderwerpen van de aarde en heersen over de natuur. De filosoof Descartes plaatste de natuur definitief buiten de mens omdat alleen de mens een denkend wezen zou zijn (ik denk dus ik ben). In de periode na WOII waren het de boeken Silent Spring van Rachel Carson en Animal Liberation van Peter Singer die een kanteling in dit denken teweeg brachten. De laatste jaren krijgen de denkbeelden van filosoof Matthijs Schouten, bijzonder hoogleraar ecologie en filosofie van het natuurherstel (WUR) veel aandacht. Hij onderscheidt vier grondhoudingen in de relatie van de mens met de natuur:

1. De mens als heerser over de natuur
2. De mens als beheerder van de natuur
3. De mens als partner van de natuur
4. De mens als participant in de natuur

Tijdens de wandeling natuurfilosofie worden deelnemers uitgedaagd zich te verhouden tot verschillende filosofische denkbeelden waaronder die van Matthijs Schouten. Ook wordt gevraagd in de huid te kruipen van een van de vele dieren die in het gebied waar de wandeling is, rondlopen, -kruipen of -vliegen. Door verschillende perspectieven in te nemen leer je met andere ogen en zelfs met andere zintuigen je leefomgeving te ervaren.

Hoe je denkt over Rechten voor de natuur hangt af van hoe je jouw verhouding met de natuur ervaart. Leren over en ervaren van de natuur, er over denken en praten veranderd onze grondhouding. En dat is hard nodig in een tijd waarin de natuur wereldwijd in hoog tempo achteruit gaat. De rechten voor de natuur beweging helpt deze verandering te versnellen.

Wil je meer weten over dit onderwerp, dan zijn hier een paar tips:

Wandelingen natuurfilosofie:

• 19 april 14:00-16.00 uur parkeerplaats Lappendeken, Diepesteeg, De Steeg
• zondag 30 augustus 14.00-16.00 uur Gulden Bodem

Links naar websites hierover:

Hoeders van de Veluwe: Geef stem aan de Veluwe – Hoeders van de Veluwe
Stichting Rechten van de Natuur: Rechten van de Natuur
Veluwealliantie: Organisatie VeluweAlliantie – Veluwe op 1

Boekentips:

Frans de Waal : Zijn we slim genoeg om te weten hoe slim dieren zijn?
Eva Meijer: Dierentalen
Elke van Riel: Anders Kijken – interview met Mathijs Schouten over partnerschap met de natuur