Kiemkade: leren van kikkers, padden en stekelbaarsjes

Het geroep van kinderen die een groene kikker spotten trekt de aandacht op het plein van de Kiemkade in Bergen op Zoom. Het groene plein van de school staat vol met natuurlijke speelelementen die kinderen uitdagen. Met als spetterend onderdeel: de vijver en paddenpoel waar kinderen zich elke dag weer verbazen over het leven in en rondom het water. Het is een mini-ecosysteem, een waterlokaal, een plek van verwondering.

Een school met groene aders

Wie het plein van de Kiemkade op loopt, ziet dat natuur niet iets extra’s is – het is de school. Een vijver, een kas, een moestuin, een boomhut, een kippenren en schoolhond Duko behoren tot het dagelijkse decor van de school. ‘Kinderen groeien hier op met een soort vanzelfsprekend milieubewustzijn,’ vertelt Ingrid de Graaff, kwaliteitscoördinator. ‘De vijver is daar een belangrijk onderdeel van.’

Kinderen kijken naar een vijver in een schooltuin; leraren en klaslokaal op de achtergrond.

De vijver als mini-biotoop

Als je bij de vijver staat, zie je hoe zorgvuldig hij is opgebouwd. Zones met verschillende dieptes, een zonnige kant voor insecten en een schaduwrijke hoek voor schuilplekken. En een klein paddenpoeltje waar iedere lente het gekwaak van parende kikkers weer veel bekijks trekt. Je vindt er watermunt, waterlelies en wilde orchideeën. Met herkenningsborden kunnen leerlingen de meest voorkomende soorten leren kennen. Bijvoorbeeld het driedoornig stekelbaarsje of de groene kikker.

Ingrid: ‘Biologie is geen begrijpend lezen. Het is ervaren, meemaken en je zintuigen gebruiken. Kinderen leren de natuur bij het water kennen door te voelen, te kijken en te ruiken. Ze ontdekken dat paddeneitjes niet in kluitjes zitten, maar als slierten door het water zweven. Ze zien hoe een kikkervis langzaam pootjes krijgt en leren waarom een reiger graag bij het stapelmuurtje staat.’

Rust, aandacht en verwondering

De invloed van de vijver, de poel en de andere natuurlijke elementen op het plein reikt verder dan alleen natuuronderwijs. ‘Groen zien werkt op je hersenen. Je wordt kalmer, mindfuller,’ legt Ingrid uit. ‘Dat zien we ook terug in het gedrag van de kinderen: nauwelijks pesten, kinderen gaan respectvol met elkaar om. Buiten leren werkt regulerend. Net als Duko, de schoolhond die precies aanvoelt wie een moeilijke dag heeft en daar vanzelf naartoe loopt.’

Communityproject

Tientallen helpende handen brachten de vijver tot wat het nu is. Toen hij vijf jaar geleden lek bleek, stond niet de vraag centraal of er een nieuwe vijver moest komen, maar hoe snel hij er kon komen. De leerlingenraad bedacht een wervingsactie geïnspireerd op Sjakie en de Chocoladefabriek. Ze verkochten speciale chocoladerepen, waarvan er drie gouden wikkels met prijzen bevatten. ‘De leerlingen haalden meer dan 6000 euro op!’ zegt Ingrid trots. ‘Daarna regelde een ouder een shovel en stonden andere ouders schouder aan schouder te spitten. Lokale bedrijven doneerden hout, stenen en gereedschap.’

Vijver met riet en waterlelies naast een gebouw met grote ramen en houten omheining.

En de veiligheid?

Veiligheid kun je zelf goed organiseren en hoeft geen belemmering te zijn, volgens Ingrid. De vijver is omheind, toezicht is geregeld en kinderen kunnen er niet zomaar bij. ‘Vertrouwen in de kinderen is ook belangrijk,’ legt ze uit. ‘Ze weten bijvoorbeeld heel goed dat je niet zonder zwemdiploma de vijver in gaat. Of überhaupt erin moet zwemmen. Dat gaat als vanzelf.’

Tips voor andere scholen

‘Nieuwe elementen op het plein introduceren we tegenwoordig met toegangstickets, zodat kinderen in kleine groepjes leren hoe ze ermee om moeten gaan,’ vertelt Ingrid. ‘En ouders nemen we uitgebreid mee in het proces. Om vragen en zorgen voor te zijn.’

Voor scholen die twijfelen over een vijver op het plein heeft Ingrid één centrale boodschap: gewoon doen! Haar adviezen:

Begin klein. Een vlindertuin of moestuin kan je vertrekpunt zijn om later uit te bouwen naar een vijver.
Maak een plan en creëer draagvlak. Betrek het team, de directie, ouders en leerlingen.
Denk aan onderhoud. Zorg voor materialen en een plek om ze op te bergen.
Gebruik je netwerk. Gemeente, ouders, lokale bedrijven: iedereen kan bijdragen.
Laat kinderen mede-eigenaar zijn. Participatie is een doel op zich.

Abstracte kikker in wit en groen op een zwarte achtergrond.

Ook een poel?

Wil jij ook zo’n vijver op het plein? Die glinstert in het zonlicht tussen spelende kinderen? Een vijver die niet alleen water en dieren bevat, maar ook verhalen, lessen en verwondering? Vanuit het project Pad uit de Put, mede mogelijk gemaakt door de Postcode Loterij, hebben we de Tiny Poel ontwikkeld: een kleine vijver die natuurbeleving en biodiversiteit samenbrengt op een plek waar kinderen dagelijks komen.

Meer informatie