Onderzoek laat kansen zien voor een groenere GGZ(E)

Dankzij financiering vanuit het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN), is het twee jarig project Natuurinclusieve Bedrijven gestart, een samenwerking tussen hogescholen en bedrijven. Binnen dit project fungeert GGzE als zorgcasus.

Natuurinclusief werken begint met anders denken en anders doen
Studenten van Van Hall Larenstein (Bos- en Natuurbeheer) en Fontys Hogeschool (Toegepaste Psychologie) onderzochten hoe natuurinclusief werken verder kan worden versterkt binnen de geestelijke gezondheidszorg. Hun conclusie is helder: natuur biedt de geestelijke gezondheidszorg veel kansen. Binnen GGzE gebeurt al veel, maar om natuurinclusief werken te versterken is een andere manier van kijken en doen nodig.

Voor het onderzoek spraken de studenten met een brede groep betrokkenen. Zij gingen in gesprek met behandelaren en begeleiders uit de kliniek en de gebiedsteams, maar ook met collega’s van ondersteunende diensten, zoals het team dat zich inzet voor duurzaamheid, Onderzoek, Het Facilitair Bedrijf, Mens & Organisatie, en Communicatie. Daarnaast namen zij ervaringen van cliënten mee in  hun onderzoek. Zo ontstond een rijk en veelzijdig beeld van de ontwikkelingen, uitdagingen en inspirerende voorbeelden binnen de organisatie.

Van ambitie naar actie
Binnen GGzE is er een duidelijke ambitie op het gebied van duurzaamheid, leefstijl en een gezonde leefomgeving. Het onderzoek laat zien dat er al veel gebeurt en dat professionals op uiteenlopende en creatieve manieren natuurinclusief werken in de praktijk brengen.

Inspirerende praktijkvoorbeelden
Binnen verschillende gebiedsteams maakt natuur al op uiteenlopende manieren onderdeel uit van de zorg. Zo worden wandelgesprekken ingezet als onderdeel van de behandeling en gebruiken professionals de natuur als metafoor tijdens gesprekken met cliënten. Daarmee benutten zij de mogelijkheden van de groene omgeving op een creatieve en betekenisvolle manier.

Binnen de klinische zorg zijn de mogelijkheden soms beperkter door veiligheids- en vrijheidsaspecten. Toch worden ook hier creatieve manieren gevonden om natuur een plek te geven. Zo is op een High & Intensive Care-afdeling een grote boom op de muur geschilderd, aangevuld met inspirerende quotes van cliënten. Daarmee wordt de rust en kracht van de natuur ook binnen de muren van de kliniek voelbaar.

Een mooi voorbeeld komt uit Gebiedsteam Woensel. Professionals weten vanuit eigen ervaring wat natuur kan betekenen voor welzijn en herstel. Ondanks de soms beperkte mogelijkheden blijven zij zoeken naar wat wél kan. Juist door klein te beginnen, bijvoorbeeld door samen bewust naar buiten te kijken, ontstaan nieuwe mogelijkheden voor herstel en verbinding.

Kansen voor de toekomst
De studenten zagen verschillende kansen om natuurinclusief werken verder te versterken.

Extern bieden opleidingen steeds meer aandacht aan groen werken en leefstijlinterventies. Daarnaast groeit de interesse van zorgverzekeraars om initiatieven die gezondheid en preventie bevorderen te stimuleren.

Binnen de organisatie blijken leidinggevenden, teamcultuur en sociale motivatie belangrijke succesfactoren. Ook werd het belang van een enthousiaste kartrekker genoemd: iemand die collega’s inspireert, verbindt en helpt om initiatieven verder te brengen.

Intranet biedt mogelijkheden om kennis en goede voorbeelden te delen. Hierdoor kunnen inspirerende initiatieven zich sneller verspreiden door de organisatie. Nu wordt intranet niet altijd goed gebruikt.

Uitdagingen die aandacht vragen
Tegelijkertijd benoemt het onderzoek ook enkele aandachtspunten. In sommige gebiedsteams hebben professionals beperkte invloed op hun fysieke werkomgeving. Daarnaast ervaren professionals dat beleid rondom groene zorg niet altijd zichtbaar doorwerkt tot op de werkvloer. Werkdruk, registratielasten en dagelijkse prioriteiten maken het soms lastig om nieuwe werkwijzen te ontwikkelen.

Ook praktische zaken spelen mee, zoals beschikbare ruimtes, veiligheid, privacy en de aansluiting bij verschillende behandelvormen.

Samen bouwen aan een groene beweging
Een belangrijke conclusie van het onderzoek is dat duurzame verandering ontstaat wanneer een bottom-up en top-down benadering elkaar versterken. Intrinsiek gemotiveerde professionals vormen een belangrijke motor voor verandering, terwijl steun vanuit management en beleid nodig is om initiatieven duurzaam te verankeren.

De studenten zien bovendien mogelijkheden om professionals met affiniteit voor het thema verder te trainen en een netwerk van kartrekkers op te bouwen. Zo kan natuurinclusief werken steeds vanzelfsprekender worden binnen de dagelijkse praktijk.

Het onderzoek laat zien dat de basis aanwezig is: er zijn betrokken professionals, inspirerende voorbeelden en een duidelijke ambitie. In het komende jaar wordt onderzocht hoe deze inzichten kunnen worden vertaald naar concrete interventies binnen GGzE. Zo kan natuurinclusief werken steeds vanzelfsprekender worden in de dagelijkse praktijk.

Want een groenere GGZ(E) begint niet alleen buiten, maar vooral in de manier waarop we samen kijken, denken en handelen.