Het bos als klaslokaal

Naast basisschool De Werf in Zaandijk is in november vorig jaar het Rootsbos geplant. Zeshonderd bomen en struiken staan er in dit stadsbosje, dat is aangelegd via het Tiny Forest-project van IVN. Vandaag krijgen de kinderen les in het 'buitenleslokaal' van het bos en gaan ze op zoek naar kleine diertjes. "Ik heb een slak, ik heb een slak, ik heb een SLAK".

Het regent flink, maar de meetles in het Roots-bos gaat gewoon door. De uitleg is voor het gemak wel even binnen in school. Op een enkeling na lijkt de combinatie van regenwater en een bosbodem de kinderen uit groep 6 van basisschool De Werf niet te deren. "Ben ik de enige met witte gympen aan?" roept een jongetje vrolijk.

Hoe heet dat diertje?

Anne Mara Sillevis Smitt, die namens het Instituut voor Natuureducatie (IVN) de buitenles verzorgt, legt uit wat de kinderen moeten doen: "Vandaag ga je de lengte opmeten van de boom die je vorig jaar hebt geplant. Ook gaan we op zoek naar kleine dieren. Als je een diertje vindt, mag je dat voorzichtig in een loeppotje doen en uitzoeken hoe het diertje heet." De kinderen krijgen een zoekkaart, een meetlint en een loeppotje uitgereikt. Dan gaan de jassen aan en de capuchons op. Het bos op het schoolplein lonkt.

Roots-bos ZaandamIn een hoek van het plein van de Zaanse basisschool De Werf ligt het Roots-bos, dat is gerealiseerd via een abonnee-actie van Roots. Het bos is aangelegd volgens het Tiny Forest-concept van het IVN. Dat houdt in: zeshonderd inheemse bomen en struiken op een oppervlakte die vergelijkbaar is met een tennisbaan. In november 2020 was de plantdag. In één dag hebben de kinderen alle bomen en struiken in de grond gezet. Toen waren de boompjes ongeveer 80 tot 100 centimeter hoog. De vraag van vandaag is: zijn de boompjes gegroeid?

Boswachter voor een week

"Juf, ik kan mijn boom niet vinden." Niet alle kinderen hebben exact onthouden waar ze hun boom, voorzien van een naamplaatje, hebben neergezet. Eenmaal gevonden worden de meetlinten uitgerold. "148 centimeter, de boom is groter dan ik ben", zegt een meisje tevreden. "Zitten hier ook teken?", wil iemand weten. Terwijl de regen van het jack van Sillevis Smitt druipt, zegt ze: "Met dit weer is de kans dat je een teek vindt ongeveer 0,0001 procent, maar goed dat je het zegt. Controleer jezelf vanavond wel even."

Elk Tiny Forest dat wordt aangelegd in Nederland - er zijn er al meer dan 125 - beschikt over een 'buitenleslokaal'. Dat is een open plek in het bosje waar kinderen op een boomstam kunnen zitten terwijl ze uitleg krijgen. "Nu het zo regent, doe ik de uitleg wel binnen", aldus Sillevis Smitt. "Als wij een Tiny Forest aanleggen, geven we vanuit het IVN drie lessen: de 'voorpretles', de 'plantdag' en de 'meetles', die is vandaag.

Ook is er voor de docenten nog een workshop. Daarin worden de leerkrachten meegenomen in het lesmateriaal uit de speciale Iesbox voor Tiny Forests. Deze lesbox bevat naast een map met lessen voor alle leeftijdsgroepen, allerlei materialen om buiten onderzoek te doen en wordt door de scholen zelf aangeschaft."

Tiny Forest Roots-bos Daniel MulderWat het extra leuk maakt, is dat een groepje kinderen per toerbeurt Tiny Forest-ranger is. "Dan zijn die kinderen dus een week lang boswachter en zijn ze verantwoordelijk voor het bos en moeten ze bijvoorbeeld eventuele rommel in het bos opruimen." Met de zoekkaart in de hand lopen de kinderen van groep 6a voorzichtig tussen de jonge aanplant door, dat nu frisgroen blad heeft. "Ik hoop een olifant te vinden", grapt iemand.

Anaconda in een loeppotje

Inmiddels is het opgehouden met regenen, waterdruppels glinsteren op het verse groen. Er wordt gezocht naar diertjes onder boomstronken, op paaltjes, onder de blaadjes en tussen de strolaag. Dat gaat niet in stilte. "Is er hier iemand die niet bang is voor spinnen?" Uit een hoekje van het bos klinkt gejoel: "Ik heb een slak, ik heb een slak, ik heb een SLAK!" De oogst is ondanks het natte weer toch nog divers: veel huisjesslakken en naaktslakken, maar ook mieren, spinnetjes en regenwormen. Een jongetje houdt een loeppotje omhoog en zegt: "Dit is geen regenworm, dit is een anaconda."

Dat de Tiny Forests een bijdragen leveren aan de soortenrijkdom bleek dit voorjaar al uit een voorlopig onderzoek van Wageningen University. Het onderzoek, waarbij elf Tiny Forests verspreid over heel Nederland worden gevolgd, loopt nog tot eind 2021, maar dat de bosjes werken is al wel duidelijk.

Dierecoloog Fabrice Ottburg, die het onderzoek uitvoert voor Wageningen University: "Net als bijvoorbeeld een bloemrijke berm versterkt een Tiny Forest de soortenrijkdom in de stad. Dieren hebben meer mogelijkheden om ergens te schuilen, te eten, zich voort te planten of te rusten. Een Tiny Forest faciliteert als het ware de biodiversiteit."

Slakken in loeppot fotocredits  Daniel Mulder

Mier of geen mier?

Natuurlijk klinkt er af en toe 'iew' of 'bah' als er een diertje is gevonden, maar volgens Sillevis Smitt is het zinvol dat de kinderen ermee in aanraking komen. "Sommige kinderen komen uit zichzelf nooit in het bosje, andere kinderen kijken regelmatig even bij hun boom. Maar het is belangrijk om met enige regelmaat alle kinderen erbij te betrekken. Voor kinderen die nooit in de natuur komen, kan dit het begin zijn van een band met de natuur."

De kinderen hebben hun loeppotjes gevuld en de dieren geprobeerd een naam te geven. "Is dit een mier, ja toch, dit is toch een mier?"

Hier en daar laat een kind een slak over zijn of haar hand lopen. "Het slakkenslijm kun je zo op je gezicht smeren, dat is goed voor je huid", aldus Sillevis Smitt.

Na een minuut of twintig is het tijd om naar binnen te gaan om het 'Boompaspoort' in te vullen. "Voordat je naar binnen gaat, eerst je loeppotje weer leegmaken", roept Sillevis Smitt. "Zet alle diertjes maar voorzichtig terug in het Tiny Forest."

Dit artikel verscheen in het juni-nummer van Roots-magazine.

Redactie en foto's: Daniël Mulder 

Initiatiefnemers gezocht!

Een groene oase bij jou om de hoek. Een plek waar bomen groeien, insecten zoemen en een egel schuilt. Waar je kan bijkletsen met de buren, je verjaardag viert of bramen plukt om muffins te bakken. Zie je het voor je?

Meer weten