Noord-Holland
Natuur
woensdag03jun2020

Online Dialoogdag voor Noord-Hollandse vrijwilligers

Op 27 mei was de jaarlijkse Dialoogdag voor Noord-Hollandse vrijwilligers. Deze keer voor het eerst online, vanwege Corona-maatregelen. 75 mensen namen deel en met een lezing van natuurfilosoof Matthijs Schouten en verschillende dialoogsessies in kleine groepjes was het een inspirerende middag. 

Een welkom vanuit huis

Voor de een even wennen, voor de ander inmiddels gesneden koek: de Dialoogdag is deze keer voor het eerst online. Waar deze dag normaal bol staat van de buitenactiviteiten, workshops en plenaire paneldiscussies doen vandaag 75 deelnemers mee vanuit de eigen woonkamer. Dagvoorzitter Karin van As heet iedereen welkom. Ze benadrukt het feit dat wij in Nederland, ten opzichte van sommige andere landen, gelukkig de afgelopen tijd de vrijheid hadden om te kunnen genieten van het prachtige voorjaar. 
We beginnen met een poll om een indruk te krijgen wie er vandaag aanwezig zijn. De deelnemers komen uit alle hoeken van Noord-Holland en zetten zich op allerlei manieren in voor de Noord-Hollandse natuur. 

Namens de provincie Noord-Holland bedankt gedeputeerde Esther Rommel alle vrijwilligers. Ze is trots en blij dat zoveel mensen zich vrijwillig inzetten voor de natuur en geeft aan dat dit hard nodig is. Zowel voor de biodiversiteit als voor de gezondheid van mensen is natuur ontzettend belangrijk. Vanuit de provincie probeert men slimme combinaties tussen thema’s te maken om win-win situaties te behalen, zoals natuurinclusieve landbouw. Ook wordt er gewerkt aan groene sporen, waarbij ondernemers en burgers natuurlijke verbindingen aanleggen van de ene kant naar de andere kant van de stad. Vrijwilligers kunnen aanspraak maken op het Betrekken bij Groen Fonds, dit is een fonds voor natuurprojecten in Noord-Holland.

Verschillende natuurhoudingen

Natuurfilosoof Matthijs Schouten (Staatsbosbeheer en Wageningen Universiteit) geeft een lezing over grondhoudingen die mensen en culturen kunnen hebben naar de natuur. Een grondhouding bepaalt hoe we onszelf in relatie tot de natuur zien en hoe we vinden dat we met de natuur dienen om te gaan. Uit zijn jarenlange onderzoek blijkt dat natuur in de westerse wereld vaak wordt gezien als iets wat wij als mens kunnen gebruiken. Volgens hem is deze manier van kijken naar natuur al duizenden jaren oud en vindt zijn oorsprong in de tijd van Aristotelis. Die presenteerde de natuurlijke elementen volgens een bepaalde hiërarchie: van de minerale delen naar planten, naar ongewervelden dieren, naar hogere dieren en natuurlijk aan de top de mens. Hierbij staat het lagere element ten dienste van het hogere en daarnaast onderscheidt de mens zich van alle andere natuurlijke elementen door zijn ratio en ziel. De natuur wordt in het westen vaak als zielloos en zonder emotie gezien, waardoor het is verworden tot een verzameling van dingen die wij als mensen kunnen gebruiken en die we proberen te vangen in tabellen en grafieken. Dit zien we weerspiegeld  in woorden als ‘ecosysteemdiensten’ en uitspraken als: ‘we moeten de natuur gebruiken om CO2 uit de lucht vast te leggen’. 

Deze grondhouding is lang niet overal van toepassing. Zo vertelt Matthijs dat hij een tijd geleden in de rimboe in Azië was, waar een slang de weg overstak bij een benzinepomp. De pomphouder pakte een stok en tot zijn verbazing sloeg hij de slang niet dood, maar zette hem voorzichtig over de weg. De pomphouder was blij dat de slang niet meer kon worden overreden. Voor hem was de slang een aanwezigheid. De Native Americans hebben hiervoor de benaming: ‘andere-dan-mensen-personen’. Bij dit beeld is sprake van mens en natuur als partners of participanten. Hierbij maken mensen dieren, planten en alle andere natuurlijke elementen, deel uit van een groter geheel en hebben hun eigen ziel, rechten en persoonlijkheden. 
Alle verschillende culturen hebben hun eigen manier om de wereld te duiden met ieder hun eigen accenten. Volgens Matthijs zouden we in de westerse wereld meer kunnen bereiken als we minder gebruik maken van verklaringen, formules en causale verbanden en meer van intuïtie, ervaringen en verwondering. Zo raak je mensen meer in hun belevingswereld en zal je ze eerder overtuigen om bij te dragen aan een duurzame wereld.

Na deze inspirerende woorden gaan we uiteen in kleine groepjes om te spreken over wat de natuur voor iedereen betekent. Er worden prachtige persoonlijke verhalen gedeeld, waaruit blijkt dat natuur voor velen een plek is voor ontspanning, om op te laden, en waar lichaam en geest gezond worden. Waar normaal gesproken veel mensen er op uit gaan, worden nu tijdens de Corona-maatregelen juist de kleine dingen – die normaal aan de aandacht ontglippen – gewaardeerd. Vogels spotten vanuit de serre, de knoppen in de boom in de tuin die langzaam veranderen in blaadjes of de zoemende bijen op het balkon, iets wat –zeker in deze tijd – een gevoel van troost geeft. 

Ontwikkelingen Noord-Hollands vrijwilligerswerk

Nienke Kwikkel (LNH) en Masja Gielstra (IVN) nemen ons mee in wereld van vrijwilligerswerk in Noord-Holland. In het Noord-Hollandse landschap is er een enorme variatie: van de duinen langs de Noordzee tot het open veenweidegebied en van heidevelden tot bosrijke landgoederen, die worden beheerd door verschillende natuurorganisaties. De vrijwilligers die bij deze organisaties actief zijn, zijn grofweg in te delen in de herstellers, de vertellers en de tellers. De natuurorganisaties werken samen aan vrijwilligersbeleid door bijvoorbeeld opleidingen aan te bieden via de De groene academie, gereedschap uit te lenen aan vrijwilligers en het Betrekken bij Groen Fonds om groene initiatieven te steunen. Ook springen ze samen in op actualiteiten zoals ‘hoe gaan we om met vrijwilligerswerk tijdens de Corona-crisis’. 

In Noord-Holland zijn er ontwikkelingen op verschillende gebieden. Zo gaat het wat betreft natuurontwikkelingen goed met de biotopen bos, zoetwater en moeras, maar heide en boerenlandvogelgebieden gaan achteruit. En doordat het steeds warmer en droger wordt zien we een toename van mediterrane soorten, bijvoorbeeld de cetti’s zanger. Minder leuke voorbeelden zijn de toename van de eikenprocessierups, doordat die minder natuurlijke vijanden heeft. 

Wat betreft ontwikkelingen in betrokkenheid zien we bijvoorbeeld dat bij onderzoek naar soorten gebruik word gemaakt van burgerwetenschap. En verder lijkt natuur en gezondheid een steeds belangrijker thema te zijn. 

Alle aanwezigen worden uitgenodigd om in groepjes mee te denken over de toekomst van groen vrijwilligerswerk in Noord-Holland. Hieruit blijkt dat de meeste vrijwilligers al heel tevreden zijn met de ondersteuning vanuit de natuurorganisaties, mede omdat beroepskrachten makkelijk te benaderen zijn. Er zitten kansen in flexibel vrijwilligerswerk, zodat ook mensen die werken zich af en toe kunnen inzetten. Daarnaast is het goed om aansluiting te vinden bij scholen, de kinderopvang, zorginstellingen en culturele instellingen. Om jongeren te betrekken kunnen digitale media ingezet worden. 

Met een dosis inspiratie en genoeg nieuwe aanknopingspunten om mee aan de slag te gaan nemen we afscheid. Tijd om ons weer in te zetten voor het Noord-Hollandse landschap en te genieten van alle andere-dan-mens-personen. 

Wil je de lezing van Matthijs Schouten terugzien? Bekijk het via onderstaand filmpje. 

Accepteer cookies

dialoogdag