West-Friesland
Natuur in de Buurt
zaterdag11aug2018

Vanaf het water: Lutjebroeker Weel als kroonjuweel voor de natuur

Hans Verhoeven luistert tussen de bomen, het water en het riet naar de vogelrijkdom. © Foto: Marcel Rob nhdlogo

Martin Menger 11 aug. 2018

West-Friesland is rijk aan vaarwater in de polder. Verslaggever Martin Menger vaart in de polderschuit Arie II in zes etappes dwars door het gebied en doet verslag. Met aan boord zes gasten, ieder met een eigen verhaal over het water en het land. Vandaag, varend door De Weelen, vertelt Hans Verhoeven over de natuur.

Het is 1972, Hans Verhoeven is net vanuit Amsterdam in Bovenkarspel komen wonen. Hij treft een oude natuurvriend, en even later gaan ze samen met een bootje de nog onverkavelde polder Het Grootslag in. Gewapend met pen en papier. Ze tellen er de vogels, voordat de grote ingreep alles gaat veranderen.

Want door die ingrijpende ruilverkaveling kent de polder tussen Andijk en de Streek nu vooral rechte percelen, grote bedrijven, een kassengebied en in het midden weggestopt een dunne strook natuur. ,,Dit is destijds voor de poorten van de hel weggesleept”, lacht de 72-jarige Bovenkarspeler. ,,Het is dat wij vanuit de milieuorganisaties en uit de natuurhoek erop bleven hameren dat er tenminste nog iets bewaard moest blijven.”

Natte Cel
Dan, met een armzwaai naar het landschap van de Natte Cel ten noorden van Lutjebroek: ,,Anders was dit dus ook weggeweest.”

Nee, wat Verhoeven betreft had het Grootslag mogen blijven zoals die in 1972 was. Met erg veel water, stukken vochtig grasland en tuinderijen. En vooral: die enorme vogelrijkdom. ,,Want er vliegt nu nog geen fractie van wat hier ooit was”, klinkt het deemoedig. ,,De eerste keer dat ik in dit gebied in een bootje kwam, vloog er bij elk perceel wel een veldleeuwerik op. Je had hier ook heel veel kemphaantjes met nog een lek, een plek waar de mannetjes met elkaar vechten - bij Enkhuizen. Maar ja: ik snap ook wel dat het voor de tuinders een en al armoe was.”

NHD1,,De polder was ooit boomloos, maar zat barstensvol met vogels.” 
© Foto Holland Media Combinatie

Het Grootslag was anno 1972 vermoedelijk het oudste cultuurlandschap - door mensenhanden gemaakt - van West-Europa. Praktisch zonder een boom met her en der een boetje. Voor Hans was dit een nieuwe wereld. De toenmalige technicus bij vliegtuigbouwer Fokker was opgegroeid in Amsterdam en leerde de natuur en de vogels kennen tijdens excursies in het Amsterdamse Bos. Waar je ’s avonds de uilen kon ontdekken. En waar Verhoeven stukje bij beetje meer leerde de samenhang in de natuur te zien.

Eilandenrijk
,,Dat komt ook door mijn grootvader, die was bontwerker”, is de uitleg. ,,Dus hij had ook veel opgezette dieren. Dat intrigeerde enorm. Vanaf Lutjebroek is de Natte Cel bewaard gebleven, een eilandenrijk. Zij het zonder tuinders, en met gebieden die verruigd zijn geraakt. ,,Ook mooi”, reageert hij. ,,Hier leeft ook van alles.”

Aan de noordkant van de Drechterlandseweg is de Lutjebroeker Weel bewaard gebleven. Een simpele droogmakerij, en nu een oase voor Moeder Natuur. Het kroonjuweel voor Hans Verhoeven.

,,Wat ben ik blij dat dit uiteindelijk in de ruilverkaveling zo is geregeld”, vertelt hij terwijl hij vanuit de schuit een blik over de rietkragen probeert te werpen.

Toegankelijk
,,En dat het juist niet toegankelijk is? Dat is ook zo geweldig. Hier kan de natuur z’n gang gaan. Wist jij dat hier in de winter soms meer dan honderdvijftig grote zilverreigers komen rusten? Steltlopertjes, kluten, de roerdomp…. Ze komen hier allemaal. Daarom is dit een uniek gebied.”

Verder gaat het, richting het Westen. Waar Staatsbosbeheer de groene natuurstrook zoveel mogelijk ongemoeid laat. ,,Dat is gelukkig anders dan onderhoud plegen”, stelt Verhoeven. Bij de Ruiterweel laat de zomer zich even van de lelijke kant zien. Regenvlagen en wind. In het ‘oppertje’ van een bomenrij blijft Hans even doodstil zitten. Op zijn verzoek gaat de oude motor uit. Dan brengt zijn scherpe gehoor de natuur tot leven.

Een buitenstaander ziet erg veel riet en wat bomen. Maar Hans hoort allerlei vogels. Een vinkje, in de boomtop. De rietgors zit tussen de wuivende pluimen. De fitis flitst naar de overkant. ,,Je hebt hier ook veel karekieten”, fluistert hij, ,,en de blauwborst.”

Prooi
Verderop, boven het rietland, wiekt kalm en ingetogen een bruine kiekendief. Veel hoger suist een havik, op zoek naar prooi. Het is een indrukwekkend gezicht. De vogels maken allerlei geluiden. ,,Als je maar de stilte opzoekt om er naar te luisteren”, weet Verhoeven.

Gele KwikstaartGele kwiktstaart © Foto Hans Verhoeven

,,Het is mooi dat de mensen stilte al uniek vinden en dat ze ook zien hoe mooi al dit water is, met dit landschap eromheen. Maar het vreemde is: zo was het oorspronkelijk niet. Deze polder was misschien boomloos, maar zat barstensvol met vogels.”

PijlstaartEen pijlstaart © Foto Hans Verhoeven

Natuurgids
Hij is onder meer docent vogels en vogeltrek bij de cursus voor de mensen die natuurgids willen worden bij het IVN in Bovenkarspel. En betrokken bij het Streekbos, waar hij het IVN-gebouw beheert en natuurgids is tijdens de excursies voor de vele basisscholen in West-Friesland. Verhoeven heeft in het Streekbos meer dan twintig soorten libellen geteld en gefotografeerd.

Hij inventariseert na al die jaren nog steeds vogels, maar nu eerder in de bebouwde kom. Maar De Weelen blijft voor Hans Verhoeven een aangename verrassing. ,,Elke keer weer. Maar dan moet je wel de stilte opzoeken. Dan beleef je zoveel moois.”