Zandhagedis

Lacerta agilis

zandhagedis sporen zandhagedis

Ik heb altijd veel natuurboeken gelezen.

Een van de boeken waar ik aan moest denken bij dit onderwerp was het boek van Neil Shubin, De vis in ons. Shubin is een paleontoloog die in het boek onder andere zijn eerste speurtocht naar fossielen beschrijft. Hoe hij bij een berg stenen staat, waar anderen fossielen uit halen, die hij niet ziet. Ik heb vergelijkbare ervaringen bij het zoeken naar adders in het kader van een inventarisatie onderzoek. De eerste keer in het veld pakten de anderen de een na de ander op, terwijl ik er nog geen een gezien had.

Je hebt, bij dit soort “werk”, een zoekbeeld te ontwikkelen. Theo Briggeman, beschreef me iets dergelijks. Hij is (ook) een vogelaar, die vorig jaar besloot om zijn horizon te verbreden en op verzoek van het RAVON, onderzoek te doen naar het voorkomen van Zandhagedissen in het duingebied van Voorne. Het resultaat vorig jaar: nul waarnemingen. Maar zijn ze er dan niet?

Toch moeten ze er zitten: boswachters hebben ze gezien, en in het tijdschrift In de BRANDING (november 2017) meldt Gerda Hos dat ze hagedisseneieren vond in het zand bij het Restaurant Aan Zee bij Oostvoorne.

Dit voorjaar, 2019, lukt het Theo toch, hij heeft er al een aantal gezien. Sinds kort loop ik mee op zijn monitor rondje. Tot nu toe geen dieren gezien. Toch zijn ze er wel: sporen in het zand.

De Zand- of Duinhagedis is een van de twee hagedissen die voorkomen op de Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden. De andere is Zootica vivipara (ook wel aangeduid als Lacerta vivipara), de Levendbarende hagedis, die overigens niet voorkomt op Voorne-Putten. Het bijzondere is dat op onze eilanden of de Zandhagedis of de Levendbarende hagedis voorkomt, maar nooit tegelijkertijd, op de dezelfde plaats.

zandhagedis(Zwangere levendbarende hagedis)

De Zandhagedis is duidelijk groter (11-17 cm) en robuuster gebouwd dan de Levendbarende hagedis (maximaal13-14 cm). Bij de Zandhagedis hebben de dieren vaak een (grijs)bruine kleur. De volwassen mannen zijn in het voorjaar mooi groen getekend.

Het zijn dieren die een sterke behoefte hebben aan warmte, vandaar hun voorkeur voor heiden en duinen waarbij stukjes met dichte vegetatie als verstopplaats en voldoende open zandige en zonnige plekken om op te warmen een ideale woonomgeving vormen. Dit laatste zou wel eens de reden kunnen zijn van de afname van de soort in de duinen van Voorne. Het aantal open, zanderige plekken in de duinen is in de afgelopen jaren teruggelopen, mogelijk door het verdwijnen van de konijnen. Of dit echt de oorzaak is van de sterkte afname is niet bekend, maar de afname is wel bijzonder, omdat uit onderzoek blijkt dat er landelijk juist een groei van de populaties is.

overzicht zandhagedis overzicht levendbarende hagedis
zandhagedis levendbarende hagedis

De levendbarende hagedis is een soort die ook wel in de duinen kan voorkomen, maar een duidelijke voorkeur heeft voor gebieden waar ook vochtige terreinen in aanwezig zijn. Deze soort neemt, in tegenstelling tot de Zandhagedis, in Nederland en de rest van West Europa wel sterk af. Mogelijk spelen de klimaatveranderingen hierin een rol mee: het voortplantingssucces van de Zandhagedis, die haar eieren in zandige grond begraaft, waarbij de temperatuurstijging geleid heeft tot uitkomen van meer eieren.

De stijging van de temperatuur is dus niet voor alle soorten negatief…

Bronnen:
In de BRANDING, november 2017
https://www.bij12.nl/assets/BIJ12-2017-021-Kennisdocument-Zandhagedis-1.0.pdf
https://www.verspreidingsatlas.nl/R411
https://waarneming.nl/species/459/maps/?start_date=2019-05-28&interval=2592000&end_date=2019-06-27&map_type=grid10k
https://www.ravon.nl/Soorten/Soortinformatie/zandhagedis
https://www.opvoorneputten.nl/blogpost/zandhagedissen-in-het-voornes-duin/
https://www.knnv.nl/afdeling-voorne/oproep-monitoringroute-zandhagedis-voornes-duin
https://www.knnv.nl/sites/www.knnv.nl/files/users/voorne/pdfdocumenten/Jaarverslag%202018DEF.pdf
https://www.bij12.nl/assets/BIJ12-2017-012-Kennisdocument-Levendbarende-hagedis-1.0.pdf
https://www.verspreidingsatlas.nl/R412#

Jaap van Elst