Zandbank

Onze kust wordt uiterlijk gekenmerkt door zandstranden. Het ziet er lieflijk uit. Grillige rotspartijen of steile kliffen zul je bij ons niet aantreffen. Toch is ook onze kust op veel plekken moeilijk bevaarbaar en uiterst gevaarlijk. Zeker in vroeger tijden, toen men nog niet over de apparatuur en mogelijkheden beschikte waar de schippers tegenwoordig wel gebruik van kunnen maken, werd er vaak schipbreuk geleden. Niet voor niets heet het natuurgebied op de kop van Goeree-Overflakkee de “Kwade hoek” en waren de schippers opgelucht als ze dit stukje kust veilig gepasseerd waren en de Goede Reede (=haven) in zicht kregen. Maar ook tegenwoordig gaat het nog regelmatig mis. Gisteren (11 december 2018) nog, toen een tweemaster strandde in het zicht van de haven…

zandbank

De zee voor onze kust is ondiep. En de zeebodem is niet vlak, maar een soort ribbelig langgerekt duinlandschap; gevormd door zandhopen die evenwijdig aan de kustlijn liggen. Deze zandbanken liggen onder de waterlijn, en zijn daarom voor de scheepvaart niet te zien. Tussen deze banken kunnen verraderlijke stromingen ontstaan onder invloed van eb en vloed en de wind. Met storm kunnen schepen in grote moeilijkheden komen door zogenaamde grondzeeën. Door de relatieve ondiepte en de hoge golven kunnen de schepen in het dal van de golf tegen de grond lopen om vervolgens door de volgende golf stuurloos meegesleurd en/of overspoeld te worden.

Extra moeilijkheid is dat de banken door de dynamiek van de zee “lopen”; het zijn geen stabiele vastliggende entiteiten. Het onderwaterlandschap voor de kust verandert constant. Soms groeien zandbanken zo aan, vaak onder invloed van de branding, dat ze bij eb droogvallen. Op de zogenaamde brandingsruggen of zandplaten zie je dan bij eb de zeehonden liggen.

Het ontstaan van brandingsruggen en zandplaten zie je in ons gebied nu versneld gebeuren, zeer waarschijnlijk door de invloed van menselijk ingrijpen in de vorm van de aanleg van de Maasvlaktes waardoor de dynamiek van de zee is veranderd.

zandbank

Ook voor zwemmers kan onze zee trouwens gevaarlijk zijn, ook weer door die zandbanken. Naast stromingen evenwijdig aan de kust, tussen de banken door onder invloed van eb en vloed, kunnen er ook sterke zeewaartse stromingen ontstaan, zogenaamde muistromen. Deze ontstaan door openingen (muien) in de zandbanken waar water, dat achter de zandbanken opgehoopt is met vloed of sterke branding, met grote kracht doorheen wordt geperst terug naar zee. Als je in zo’n mui belandt zou je uitgeput raken als je zou proberen naar de kust terug te zwemmen. Dat red je niet. Wat je wel moet doen is zijwaarts, evenwijdig aan de kust, de stroming uitzwemmen of, als dat niet lukt, je mee laten voeren tot achter de bank waar de sterke stroom ophoudt en dan zijwaarts wegzwemmen, daarna terug naar de kust…

Zandbanken zijn echter niet alleen maar gevaarlijke en lastig. Ze vormen een natuurlijke kustverdediging. Ze zijn belangrijk voor allerlei bodemdieren, kraamkamer voor veel vissen. En daardoor voedselrijk en ook weer van belang voor zeevogels die op de droogvallende platen kunnen rusten en fourageren. En zeehonden natuurlijk!

Bronnen: Waddenzeeschool.nl, Nemokennislink.nl, Reddingsbrigade.

Silvia Lievaart