Warrelknoesten, Wortelhout of Maserknollen

Tuber lignosum

Grote wratachtige bulten op berkenbomen. Dat is wat ik zag. Heksenbezems? Nee dus. Volgens onze gids heten ze Warrelknoesten en na thuis enig speurwerk te hebben verricht kwam ik ook benamingen tegen als Wortelhout of Maserknollen.

warrelknoest warrelknoest

Het zoeken naar de wetenschappelijke naam vergde enige tijd. Uiteindelijk was het antwoord te vinden in een Duits boek uit 1842 van professor dr. J.F. Wiegman “Over de ziekten en eenigen misvormingen der gewassen”. Een Warrelknoest is een misvorming met de naam Tuber lignosum.

Als je een Warrelknoest vergelijkt met een Heksenbezem, is de Warrelknoest een woekering die ontstaat doordat de boom een verwonding heeft opgelopen. Bijvoorbeeld door een in de boom geslagen spijker, een afgebroken tak, insectenvraat of een infectie veroorzaakt door de bacterie Agrobacterium tumefaciens. Hierdoor schrikken de passieve groeiknoppen wakker en beginnen als be zetenen te groeien. De Warrelknoest heeft geen duidelijk zichtbare kluwen twijgjes, maar bestaat uit een opeenhoping van een ontwikkeling van knoppen, takken en wortels. Warrelknoesten vind je bovengronds en ondergronds, vandaar waarschijnlijk ook de naam Wortelhout.

Bij Heksenbezems zijn de twijgjes wel goed zichtbaar. De groei van de kluwen twijgjes wordt veroorzaakt door een schimmel, Taphrina betulina. Hierbij vormen zich aan de onderkant van de bladeren sporenzakjes. Als de sporen vrijkomen wordt de schimmel verspreid en infecteert daardoor weer andere bomen.

Warrels (Warrelhout) nemen buitengewone vormen aan die sterk afwijken van het normale groeipatroon van een boom. Ze kunnen als voetballen aan de bast kleven, maar ook de hele stam of wortel omsluiten. In Amerika zijn op Sequoia’s Warrels gevonden van bijna acht meter doorsnee.

Niet alle Warrels zijn geschikt voor gebruik. Voor het verkrijgen van Warrelhout, de verwerking ervan en de handel erin is een goede vakkennis en jarenlange ervaring nodig. Bruikbare Warrels komen voor bij slechts drie geslachten naaldbomen: taxus, thuja en sequoia. Bij bij loofbomen gaat het om ruim twintig soorten waaronder berk, es en eik. De Warrelknoesten op al deze verschillende boomsoorten hebben hun eigen specifieke eigenschappen van voorkomen, verwerking en gebruik.

warrelknoest                                                                

Kunstenaars en hobbyisten gebruiken het fineer en de massieve knollen voor bijzondere kunstobjecten en draaiwerk. Het hout dat uit Warrels wordt gewonnen scheurt minder gauw en wordt gebruikt in exclusieve toepassingen zoals luxe auto’s en meubels. De tabakspijpenmakerij maakt houten pijpen van een bepaalde soort Warrels die Bruyère wordt genoemd. Deze houtsoort komt van een uitstulping aan de wortels van de Boomheide (Erica arborea).

Bronnen:

https://www.trouw.nl/home/woekerwarrel~addf9776/
https://nl.wikipedia.org/wiki/Berkenheksenbezem

https://books.google.nl/books?id=lq5lAAAAcAAJ&pg=PA87&lpg=PA87&dq=Mazel+hout+knop&source=bl&ots=FpLrytDxke&sig=iziN5WAMKa-rM80GeU-yMiovz3E&hl=nl&sa=X&ved=2ahUKEwi06PH2ovreAhXJJlAKHUHoC4YQ6AEwDXoECAgQAQ#v=onepage&q=Mazel%20hout%20knop&f=false
https://annetanne.be/kruidenklets/2010/02/05/warrelknoest-burr-burl/

http://www.natuurlexicon.be/warrelknoest.html
https://de.wikipedia.org/wiki/Maserknolle

https://de.wikipedia.org/wiki/Baumheide
https://www.dijksterhuis.net/natuurdagboek/woekerwarrel/

http://www.tjerkmiedema.nl/artikelen_hout/Wortelhoutsoorten.pdf
 

Wilma de Ruyter