Stalkaars

Verbascum densiflorum

stalkaarsDe Stalkaars (Verbascum densiflorum) is een tweejarige plant die behoort tot de helmkruidfamilie (Scrophulariaceae). De soortaanduiding densiflorum verwijst naar de dicht opeenstaande bloemen. De tot 2 m hoge plant bloeit slechts eenmalig. In het eerste jaar blijft het bij de vorming van een wortelrozet. Pas in het voorjaar van het tweede levensjaar verschijnt de bloemstengel.

De plant beschikt over een speciale droogte-aanpassing: de viltig behaarde bladeren lopen af rondom de stengel, waardoor het regenwater naar de wortel geleid wordt. De beharing vermindert verdamping. De Stalkaars prefereert droge, open, omgewerkte grond. In Nederland komt de Stalkaars voor in de duinen, in de Gelderse rivierdalen en in Limburg.

De Stalkaars wordt zo genoemd omdat de stevige stengel vroeger, voordat er elektriciteit was, met pek of teer ingesmeerd werd en als fakkel in de stallen werd gebruikt. Een andere benaming is toorts.
Er zijn meerdere soorten gele toortsen, zoals de Koningskaars, de Keizerskaars en de Stalkaars. In de Romeinse tijd heette de Koningskaars Candelia regia: de koninklijke toorts, dit naar zijn gebruik of statige vertakte bloemvorm. Volgens de Romeinen  waren Keizerskaarsen er voor de Caesars, Koningskaarsen voor de iets mindere hoogheden en Stalkaarsen voor het plebs.

Aan de plant worden ook geneeskrachtige eigenschappen toegeschreven. Zo worden de saponinen of zeepstoffen van de bloemen in hoestsiroop gebruikt en helpen de bladeren tegen jeuk en reumatische aandoeningen.

Nog een bijzonderheid van deze plant: het blad van de Stalkaars bevat stoffen die de kieuwwerking bij vissen belemmeren, zodat de vissen zuurstofgebrek krijgen en naar de oppervlakte komen. Vanwege deze eigenschap gooide men vroeger het gekneusde blad in meertjes om de vissen gemakkelijk te kunnen vangen.

 

Bronnen:

https://www.ecolonie.eu/nl/projecten/plant-van-de-maand/toorts-verbascum... 
http://www.floravannederland.nl/planten/stalkaars

https://nl.wikipedia.org/wiki/Stalkaars

 

Marjan de Willigen