Sint-jacobsvlinder

Tyria jacobaeae

rups sint jacobsvlinder rups sint jacobsvlinder

Eind juni 2018 zaten er een paar rupsen open en bloot in de tuin te eten van het in het gras aanwezige Jacobskruiskruid. Het bleken de rupsen te zijn van de Sint-jacobsvlinder, een mooie, roodzwarte, dagactieve nachtvlinder, uit de familie van de Spinneruilen. De rups (ook Zebrarups genoemd) is heel opvallend geel met zwarte ringen en voor een beerrups nauwelijks behaard. Ze leeft vaak in groepjes op verschillende soorten kruiskruid, vooral Jacobskruiskruid is een favoriete waardplant. Als er erg veel rupsen bij elkaar zitten, laten ze slechts een kale stengel over, maar gek genoeg overleeft het kruiskruid dit meestal: er treedt vaak volledig herstel op.

Jacobskruiskruid is een giftige plant en de rupsen zijn door het eten ervan ook giftig (pyrrolizidine is de giftige stof). Zelf hebben ze er geen last van, maar vogels die zo’n rups eten worden ‘niet lekker’. De kleuren geel en zwart, die we bijvoorbeeld ook bij wespen zien, waarschuwen de vogels al: “eet mij niet”. De rupsen zijn van juli tot september te vinden.

Zowel de rups als de vlinder zijn allebei giftig omdat ze de giftige stoffen uit de kruiskruidplant accumuleren in hun lichaam. Beide hebben dan ook weinig vijanden (zoals vogels) waardoor ze redelijk algemeen voorkomen. Je kunt ze gemakkelijk terugvinden op plekken waar veel kruiskruid groeit. De volwassen vlinders vliegen overdag en vanwege hun felle opvallende kleuren is er veel kans dat je ze ziet, terwijl ze op bloemen (koekoeksbloem, Maarts viooltje) nectar zitten te drinken.

De Sint-jacobsvlinder is een opvallende verschijning door de zwarte voorvleugel met twee rode stippen langs de achterrand en zowel langs de voor- als langs de binnenrand een rode streep. De achtervleugel is rood met zwarte randen. Op deze manier laat de vlinder zien dat ze giftig is. De vlinder vliegt van begin april tot half augustus in één generatie. De periode waarin de vlinders uitkomen is vrij lang, zodat vlinders en rupsen tegelijkertijd kunnen voorkomen. Begin juni verzamelen de vlinders zich bij het Jacobskruiskruid. Op dat moment is het Jacobskruiskruid nog niet in bloei en groeit net boven de grond. De eitjes worden op het blad gelegd. Na tien dagen komen de rupsen te voorschijn. Op een plant kunnen tot dertig rupsen voorkomen. Kannibalisme onder de rupsen komt veel voor.

De rupsen kapselen zich voor de winter in als pop in een losse cocon in de grond, waarna de eerste vlinders al verschijnen omstreeks half april en de cyclus opnieuw begint.

sint jacobsvlinder                                                   

Zowel in Australië als in Noord-Amerika is de Sint-jacobsvlinder ingevoerd door de mens om daar het 'exotische', want niet inheemse, Jacobskruiskruid te bestrijden. Daardoor vormt hij lokaal een plaag omdat hij niet thuishoort in het ecologisch systeem daar. De voornaamste vijanden van de Zebrarupsen zijn bepaalde sluipwespen en die komen niet voor in Noord-Amerika. In Nederland zijn er groepen die het Jacobskruiskruid willen bestrijden omdat paarden deze giftige plant zouden eten. Wat niet het geval is. Maar in het hooi kan het giftige plantje ook voorkomen en dan wordt het niet herkend door paarden. Om ziek van te worden moet het dan echter wel in grote hoeveelheden gegeten worden.

Helaas heb ik na de rupsen de vlinder niet in mijn tuin zien vliegen of zien zitten.

Bronnen:
http://www.natuurstek.be/?q=achtergrondartikel/maak-kennis-met-de-zebrarups

https://www.vlinderstichting.nl/actueel/nieuws/nieuwsbericht/giftige-sint-jacobsvlinder-waarschuwt-vogels
https://www.naturetoday.com/nl/nl/nature-reports/message/?msg=19650

Karin Brouwer