Plakoksel

plakoksel plakoksel
plakoksel plakoksel

Bovenstaande foto’s zijn van een beukentak in Strijpemonde van zeker 15 meter lang die bij een van de (niet eens al te erge) stormen van afgelopen herfst (2018) is afgebroken van de hoofdstam. Het is dan ook niet alleen vanwege de wind dat hij afgebroken is. De boom was gevoelig geraakt voor zo’n storm doordat hij verzwakt was door een zogenaamde plakoksel.

Een plakoksel wordt zo genoemd als een zijtak een te kleine hoek (vaak minder dan 25⁰) maakt met de hoofdstam van de boom en dus in plaats van opzij min of meer omhoog groeit. Wat er dan kan gebeuren is dat door de secundaire diktegroei van de twee takken (hoofdstam en tak) de opperhuiden van de 2 stammen elkaar in de weg gaan zitten en niet vergroeien. Daardoor ontstaat natuurlijk een open structuur op die plek, waar water in kan komen. Vervolgens kunnen daar schimmels in gaan groeien (op de 2e foto zie je ook zwart geworden mos zitten). Vaak reageert de boom hier zelf op door steunweefsel te gaan ontwikkelen waar het wel kan: aan de andere kant van de stam, deze worden (olifants-)oren genoemd. In de loop van de tijd wordt die plek bij de plakoksel steeds zwakker totdat de volgende storm voor een breuk zorgt.

Een oorzaak voor het ontstaan kan zijn dat een boom te dicht op zijn buren staat, waardoor hij als compensatie zijn takken  meer naar het licht, dus omhoog laat groeien. Maar ook is waarschijnlijk soms sprake van genetische gevoeligheid.

De boom op de foto’s stond middenin een bos en de kans dat hierdoor ongelukken zouden gebeuren was niet groot. Maar in een beukenlaan langs een drukke weg is het natuurlijk wel gevaarlijk. Bij een storm in mei 2000 zijn er hierdoor inderdaad slachtoffers gevallen. Bosbeheerders kunnen voor dergelijke te voorziene ongelukken aansprakelijk gesteld worden. In genoemd geval is dat ook gebeurd via een rechterlijk vonnis.

Soms kan het gevaar van breuk voorkomen worden door een verankering.

Als je deze kennis eenmaal tot je genomen hebt zie je ze ineens overal!! Geen boom lijkt meer veilig. Het blijkt ook helemaal niet zo simpel om het gevaar goed in te schatten. Wetenschappers hebben een laan met beuken in Dongen die voor woningbouw geveld moesten worden eerst visueel beoordeeld en vervolgens de kracht gemeten die nodig was om de oksel te laten breken. Conclusie was dat het ingeschatte risico lang niet altijd overeenkwam met de gemeten kracht die nodig was!

Andere bomen die gevoelig zijn voor plakoksels: Robinia, eik, wilg en esdoorn.

Bronnen:
Mondelinge uitleg door Jan Alewijn Dijkhuizen tijdens nieuwjaarsexcursie KNNV

www.boom7.nl/boomverzorging/bomen-verankeren.html

http://edepot.wur.nl/136733

Nico Enthoven