Kompaskwal

Chrysaora hysoscella

kompaskwalKwallenbeet
Het bericht dat mijn neefje was gebeten door een Kompaskwal deed mij terugdenken aan die ene keer dat ik als kind was gebeten door deze kwal. Het was een korte maar pijnlijke ervaring. Bij een 'gewone' kwallenbeet verdwijnen de klachten meestal binnen 15 minuten. De meeste kwallen, negen soorten, in de Noordzee zijn niet gevaarlijk. Maar een beet van de dieren kan wel flink pijn doen. Na een beet krijg je vaak een plaatselijke zwelling, roodheid, jeuk en pijn. Bij een allergische reactie is de zwelling aanzienlijk groter en verspreidt de pijn zich meer over het hele lichaam. Het advies bij een kwallenbeet is om de plek altijd eerst met zeewater af te spoelen. Het gebruik van zoet water wordt afgeraden. Soms helpt azijn. Daarna kun je de aanwezige netelcellen wegschrappen met een handschoen of pincet. Om de pijn te verzachten kan de plek hierna behandeld worden met een kalmerende crème.

Kenmerken:
De Kompaskwal  is een neteldier dat behoort tot de klasse van de schijfkwallen.

Vorm: Doorschijnend parapluvormig lichaam. De rand van de hoed heeft 32 lobben. Onder deze rand bevinden zich 24 lange tentakels in acht groepen van drie. Onder de hoed zijn vier van franjes voorziene mondarmen te zien, die langer zijn dan de tentakels.

Afmetingen: Hoed in doorsnee tot 35 cm. De draadvormige tentakels en de mondarmen kunnen een lengte bereiken van 2 tot 5 meter.

Kleur: Het lichaam van de Kompaskwal is melkachtig wit. De kleur van de 'kompaslijnen' is donker bruinrood tot donker paars. Het patroon van de strepen doet denken aan een kompasroos, de strepen zijn vaak V-vormig, waarbij de punt van de V naar het centrum van de hoed wijst. De 32 lobben aan de rand van de hoed hebben ronde vlekken in dezelfde kleur. Ook de basisstreng van de mondarmen waarop de franje is 'geplaatst' heeft deze kleur.

Overbevissing

Als de wind uit het oosten komt, 'waaien' de kwallen massaal onze kant op. Niet alleen de wind zorgt voor meer kwallen op het strand. De kwallenpopulatie neemt al jaren toe door overbevissing. De natuurlijk vijand van de kwallen wordt weggevist. En doordat roofvissen zoals tonijn, haaien, haring en zalm verdwijnen kan de kwal zich moeiteloos blijven voortplanten.

Habitat en ecologie
Volwassen dieren zwemmen en zweven enkele decimeters tot meters beneden het wateroppervlak. De Kompaswal komt vaak in grote groepen voor. Het voedsel bestaat uit kleine visjes en andere zeedieren, die met de tentakels worden verdoofd en gevangen. De voortplantingscyclus is net als bij andere kwallen erg complex en niet te vergelijken met andere dieren. De kwal is hermafrodiet, maar verandert gedurende het leven verschillende malen van geslacht. De meeste exemplaren zijn eerst mannelijk, vervolgens tweeslachtig en later vrouwelijk van geslacht. De eieren van de kwal worden in de maagholte geborgen tot de eerste larvale stadia zijn doorlopen. Dit in tegenstelling tot andere kwallen die de eieren in het water afzetten.

Netelcellen
Netelcellen vormen het wapen van de kwal. Zodra de kwal een prooi of vijand in het vizier heeft, wordt geprobeerd om de tegenstander met deze netelcellen uit te schakelen. De cellen zitten aan de buitenkant van de tentakels van de kwal en worden geactiveerd op het moment dat de tentakels de vijand aanraken. .Als de vijand geraakt wordt, schieten de netelcellen als een soort van ‘harpoen’ uit de tentakels. Vervolgens boort het zich een weg door de huid richting de bloedbaan. Eenmaal aangekomen in de bloedbaan, komt er gif vrij. Het ene gif is gevaarlijker dan het andere. Gif van een Portugees oorlogsschip is bijvoorbeeld heel gevaarlijk in tegenstelling tot gif van een Kompaskwal.

kompaskwal kompaskwal
  Schema van een schietende netelcel

Plassen
Het verhaal dat urineren over een kwallenbeet helpt is een fabeltje. De pijn en jeuk wordt daardoor niet minder. sterker nog, urine kan de pijn juist versterken. Het fabeltje is waarschijnlijk in de wereld gebracht door de wereldberoemde televisieserie Friends. Toch zijn er ook mensen die beweren dat de zuurgraad verandert door je plas waardoor de netelcellen niet meer werken.

Bronnen: https://www.ad.nl    www.anemoon.org  www.waterwereld.nu wikipedia.org

Nel Kuipers