Kievitsbloem

Fritillaria meleagris

Dit voorjaar kwam ik hem tweemaal tegen: bij de excursie in het kader van de natuurgidsenopleiding in het Mildenburgbos en in de Heemtuin bij de Tenellaplas, waar ik de orchideeënexcursie mede mocht leiden. De Kievitsbloem: een voor mij fascinerende plant, die ik ook ooit geprobeerd heb in mijn eigen tuin te introduceren. Maar waarvan ik verder weinig meer wist dan dat deze soort tot de stinzenplanten gerekend wordt.

En waar de term stinzenplanten nu eigenlijk vandaan komt? Alle reden om een en ander eens uit te zoeken.

kievitsbloem postzegelsDe Kievitsbloem behoort tot de leliefamilie. Het is (dus) een eenzaadlobbige, zoals ik al gezien had aan de bladeren met een parallelvormige nervatuur. Het is, tot mijn verrassing, een kwetsbaar bolgewas, dat van oorsprong ook in Nederland voorkomt maar wel heel specifieke eisen stelt aan het ecosysteem. De plant komt van nature voor in gebieden die ’s winters onder water staan. Daarnaast vormt de plant relatief grote zaden die zich, drijvend op het water, verspreiden. En ook hiervoor is de plant dus afhankelijk van periodieke overstromingen. En vervolgens duurt het acht jaar, voordat de plant bloemen vormt.

overzicht kievitsbloem                                                            

De plekken waar de plant vooral voorkwam waren de Overijsselse Vecht en het Zwarte Water bij Zwolle. De Kievitsbloem wordt daarom ook wel eens Zwolse tulp genoemd. De plant is ondertussen zo zeldzaam geworden dat het een Rode Lijstsoort is. Gelukkig is het ook een stinzenplant en daarom ook regelmatig in stinzentuinen te vinden.

Een stins is een oud Fries woord, waarmee een versterkt en met stenen gebouwd huis wordt bedoeld. Dit werd bewoond door adellijke of belangrijke heren die, om hun rijkdom te tonen, tuinen lieten aanleggen waarin planten ter verwildering werden uitgezet. Deze planten werden vaak uit Midden- en Zuid-Europa gehaald. Vaak kreeg de bodem nog een speciale behandeling, zoals het toevoegen van veel kalkrijk puin.

De planten die als stinzenplant gebruikt werden (en worden) zijn in de regel voorjaarsbloeiers met opvallende bloemen.

En wat je dan vervolgens wel of niet een stinzenplant noemt is een aardig onderwerp van discussie, waarbij in ieder geval regelmatig de naam van de Friese bioloog Botke valt die in 1932 een mooie omschrijving gaf. Een uit het Fries vertaalde omschrijving is te vinden in de blog, waar hieronder naar verwezen wordt.

De belangstelling voor stinzenplanten is zo groot dat een stinzenmonitor bestaat en er zelfs een stinzenplanten app gemaakt is, voor zowel de Android als de IPhone.

Maar het mooiste is natuurlijk om van de planten zelf te genieten, in een stinzentuin. En we hebben er een, vlakbij, in het Mildenburgbos. En waarschijnlijk kom je daar, in april/mei ook de Kievitsbloem tegen.

Bronnen
https://nl.wikipedia.org/wiki/Kievitsbloem
https://www.verspreidingsatlas.nl/0532
https://www.landschapoverijssel.nl/planten-en-dieren-op-je-erf/kievitsbloem
https://nl.wikipedia.org/wiki/Stinsenplant
https://www.stinze-stiens.nl/blog/waar-hebben-we-het-over-whats-in-a-name/#more-7012
https://www.hortipoint.nl/tuinenlandschap/stinzenseizoen-is-begonnen/
https://www.actiefonline.nl/nieuws/cultuur/27522/stinzenflora-app-met-heel-veel-informatie-
https://www.nature2u.nl/8-images/14-de-iphone-app
https://www.zuidhollandslandschap.nl/gebieden/landgoed-mildenburg
http://www.stinzentuin-mildenburg.nl/

Jaap van Elst